همین حالا مشاوره دامپزشکی آنلاین بگیرید

سندرم کولیت استرسی در سگ | پاتوفیزیولوژی، تشخیص و درمان اسهال روده بزرگ

خلاصه: کولیت استرسی (Stress Colitis) یک التهاب حاد و خودمحدودشونده روده بزرگ در سگ هاست که در اثر استرس فیزیولوژیک یا روانی حاد مانند مسافرت، boarding (پانسیون)، صداهای بلند (رعد و برق، آتش بازی)، جراحی، یا بیماری سیستمیک ایجاد میشود. پاتوفیزیولوژی: استرس باعث فعال شدن محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال (HPA) و سیستم عصبی سمپاتیک میشود که منجر به آزادسازی کاتکولامین ها (اپی نفرین، نوراپی نفرین) و کورتیزول میگردد. این هورمون ها حرکت روده بزرگ (Colonic Motility) را افزایش داده، ترشح موکوس را تحریک کرده، و سد مخاطی روده را مختل میکنند. نتیجه: اسهال روده بزرگ حاد با مشخصات: حجم کم، دفعات زیاد، فوریت (Urgency)، موکوس فراوان (Jelly-like)، و خون تازه (Hematochezia). زورپیچ (Tenesmus) علامت کلیدی است. برخلاف <a href="/disease/colitis-ibd-dog-cat/">IBD</a> که مزمن و نیازمند درمان طولانی است، کولیت استرسی حاد و خودمحدودشونده است و معمولا با درمان حمایتی (رژیم غذایی آسان هضم، پروبیوتیک ها، و گاهی مترونیدازول) ظرف ۲۴-۷۲ ساعت بهبود میابد. در این مقاله از پت منتور، همه چیز را تخصصی بررسی میکنیم.

سگ ۴ ساله تون که دیروز از پانسیون (Boarding) برگشت، امروز صبح اسهال گرفته. مدام میره توی حیاط، زور میزنه (Tenesmus)، و فقط مقدار کمی مدفوع نرم با موکوس ژله ای و رگه های خون روشن بیرون میده. این صحنه چند بار در عرض یه ساعت تکرار شده. خودش سرحاله، اشتها داره، و تب نداره. میبرینش دامپزشکی، دامپزشک معاینه میکنه و میگه: "کولیت استرسی (Stress Colitis) هست — ظرف ۲-۳ روز با غذای Bland و پروبیوتیک خوب میشه." کولیت استرسی یک التهاب حاد و خودمحدودشونده روده بزرگ (Colon) است که در اثر استرس فیزیولوژیک یا روانی حاد ایجاد میشود. برخلاف بیماری التهابی روده (IBD) که یک بیماری مزمن، عودکننده و با واسطه ایمنی است، کولیت استرسی یک واکنش گذرا و عملکردی روده بزرگ به محرک های استرس زاست. مکانیسم: استرس حاد باعث فعال شدن محور HPA و سیستم سمپاتیک میشود. کاتکولامین ها (اپی نفرین و نوراپی نفرین) و کورتیزول آزاد شده، مستقیما روی حرکت روده بزرگ (Colonic Motility) اثر میگذارند: انقباضات سگمنتال (تقسیمی) روده بزرگ افزایش یافته و زمان عبور (Transit Time) کاهش میابد، بنابراین آب و الکترولیت ها فرصت جذب پیدا نمیکنند. همچنین استرس، ترشح موکوس از سلول های گابلت (Goblet Cells) را تحریک کرده و سد مخاطی روده را مختل میکند. نتیجه: اسهال روده بزرگ کلاسیک با حجم کم، دفعات زیاد، فوریت، موکوس ژله ای فراوان، و خون تازه (ناشی از آسیب به مویرگ های مخاط). خبر خوب: کولیت استرسی یک بیماری خوش خیم و خودمحدودشونده است و با حذف عامل استرس زا و درمان حمایتی (رژیم غذایی Bland، پروبیوتیک ها، فیبر محلول) معمولا ظرف ۲۴-۷۲ ساعت کاملا بهبود میابد. بیاین این بیماری شایع را عمیق بررسی کنیم.

پاتوفیزیولوژی کولیت استرسی

محور مغز-روده (Gut-Brain Axis) و تاثیر استرس بر کولون

روده بزرگ (Colon) برخلاف روده باریک، به شدت تحت تاثیر سیستم عصبی اتونوم (سمپاتیک و پاراسمپاتیک) و هورمون های استرس قرار دارد. استرس حاد (ترس، اضطراب، درد، بیماری) باعث فعال شدن آمیگدال (Amygdala) در مغز میشود. آمیگدال، هیپوتالاموس را تحریک کرده و CRH (Corticotropin-Releasing Hormone) آزاد میشود. CRH دو مسیر را فعال میکند: ۱) محور HPA ← ترشح ACTH از هیپوفیز ← ترشح کورتیزول از غدد فوق کلیوی. ۲) سیستم لوکوس سرولئوس-نوراپی نفرین (Locus Coeruleus-NE System) ← فعال شدن سیستم سمپاتیک ← ترشح نوراپی نفرین از اعصاب سمپاتیک روده بزرگ. نوراپی نفرین و کورتیزول هر دو بر حرکت روده بزرگ اثر میگذارند: افزایش انقباضات سگمنتال (Segmental Contractions) و کاهش زمان عبور (Transit Time). همچنین CRH مستقیما روی ماست سل های مخاط روده اثر کرده و باعث دگرانولاسیون آنها و آزادسازی هیستامین، تریپتاز و پروستاگلاندین ها میشود. این مدیاتورها نفوذپذیری عروق مخاط را افزایش داده و باعث نشت خون (Hematochezia) و ترشح موکوس میشوند.

محرک های شایع کولیت استرسی در سگ ها

پانسیون (Boarding) یا بستری در بیمارستان.
مسافرت (Travel).
صداهای بلند و ناگهانی: رعد و برق (Thunderstorm)، آتش بازی (Fireworks)، تیراندازی.
ورود حیوان جدید یا عضو جدید به خانواده.
تغییر ناگهانی رژیم غذایی.
فعالیت بدنی شدید و غیرعادی (مثل مسابقات Agility).
جراحی و بیهوشی.
بیماری سیستمیک: پانکراتیت، نارسایی کلیه.

علائم بالینی (اسهال روده بزرگ)

اسهال با حجم کم، دفعات زیاد (۶-۱۰ بار در روز).
فوریت (Urgency): سگ ناگهان با عجله به سمت در میرود یا توی خانه خرابکاری میکند.
زورپیچ (Tenesmus): زور زدن مکرر و طولانی، انگار که هنوز مدفوع دارد ولی چیزی خارج نمیشود.
موکوس ژله ای فراوان (Jelly-like Mucus).
خون تازه و روشن (Hematochezia): بصورت رگه های خون روی مدفوع یا چند قطره خون بعد از دفع.
سگ معمولا سرحال، با اشتها و بدون تب است (برخلاف گاستروانتریت عفونی یا پاروویروس که با بی حالی و تب همراهند).

تشخیص و درمان

تشخیص

تشخیص کولیت استرسی عمدتا بالینی است (شرح حال استرس حاد + علائم اسهال روده بزرگ + عدم وجود علائم سیستمیک). مهم ترین اقدام: رد سایر علل اسهال روده بزرگ که نیاز به درمان اختصاصی دارند: انگل های روده ای (تست مدفوع)، آلرژی غذایی، IBD، لنفوم روده.

درمان حمایتی (Supportive Care)

رژیم غذایی Bland (آسان هضم): مرغ آب پز بدون پوست و استخوان + برنج سفید پخته به نسبت ۱ به ۲. یا رژیم های تجاری گوارشی (Hill's i/d، Royal Canin Gastrointestinal).
فیبر محلول (Soluble Fiber): پسیلیوم (Metamucil) یا کدو حلوایی پوره شده. فیبر محلول آب را جذب کرده و مدفوع را سفت میکند، همچنین اسیدهای چرب کوتاه زنجیر (SCFA) تولید کرده و تغذیه کولونوسیت ها را تامین میکند.
پروبیوتیک ها: FortiFlora، Proviable. فلور میکروبی روده را تعدیل میکنند.
مترونیدازول (Metronidazole): ۱۰-۱۵ mg/kg هر ۱۲ ساعت برای ۵-۷ روز. اثر ضدالتهابی و تعدیل فلور روده.

چه زمانی فوراً به دامپزشک مراجعه کنیم؟

اسهال خونی شدید همراه با بی حالی، تب، یا استفراغ (احتمال گاستروانتریت هموراژیک یا پاروویروس).
اسهال بیش از ۷۲ ساعت طول بکشد.
کاهش وزن و بی اشتهایی (احتمال IBD یا لنفوم).

مطالب مرتبط

سوالات متداول

❓ کولیت استرسی در سگ چیه و چه علائمی داره؟

کولیت استرسی یک التهاب حاد و خودمحدودشونده روده بزرگ است که در اثر استرس حاد (پانسیون، مسافرت، صداهای بلند، جراحی) ایجاد میشود. علائم: اسهال با حجم کم و دفعات زیاد (۶-۱۰ بار در روز)، فوریت (سگ ناگهان با عجله به سمت در میرود)، زورپیچ (Tenesmus)، موکوس ژله ای فراوان، و خون تازه و روشن (Hematochezia). نکته مهم: سگ معمولا سرحال و با اشتهاست و تب ندارد. این افتراق کلیدی از گاستروانتریت عفونی یا پاروویروس است. درمان حمایتی (غذای Bland، پروبیوتیک، فیبر) ظرف ۲۴-۷۲ ساعت بهبودی میدهد.

❓ فرق کولیت استرسی با IBD چیه؟

کولیت استرسی و IBD (بیماری التهابی روده) هر دو باعث اسهال روده بزرگ میشوند، ولی تفاوت های کلیدی دارند: ۱) کولیت استرسی حاد و خودمحدودشونده است (۲۴-۷۲ ساعت)، IBD مزمن و عودکننده است (هفته ها تا ماه ها). ۲) کولیت استرسی با استرس حاد شروع میشود، IBD با استرس هم تشدید میشود ولی علت اصلی آن اختلال ایمنی مخاط روده است. ۳) کولیت استرسی با درمان حمایتی (رژیم غذایی، پروبیوتیک) خوب میشود، IBD نیاز به درمان سرکوبگر ایمنی (پردنیزولون، بودزوناید، سیکلوسپورین) دارد. ۴) در IBD، بیوپسی روده انفیلتراسیون سلول های التهابی را نشان میدهد. در کولیت استرسی، بیوپسی نرمال است.

❓ چطور کولیت استرسی رو درمان کنم؟

درمان کولیت استرسی حمایتی است: ۱) ناشتایی ۱۲-۲۴ ساعته (فقط آب). ۲) رژیم غذایی Bland: مرغ آب پز بدون پوست و استخوان + برنج سفید پخته به نسبت ۱ به ۲. وعده های کوچک و مکرر (۳-۴ وعده در روز). ۳) فیبر محلول: پسیلیوم (Metamucil) نصف قاشق چایخوری برای سگ های کوچک، ۱-۲ قاشق غذاخوری برای سگ های بزرگ، مخلوط با غذا. یا کدو حلوایی پوره شده (۱-۲ قاشق غذاخوری). ۴) پروبیوتیک ها (FortiFlora). ۵) در موارد شدیدتر، دامپزشک ممکن است مترونیدازول (۱۰-۱۵ mg/kg هر ۱۲ ساعت) تجویز کند. بهبودی معمولا ۲۴-۷۲ ساعت.

❓ آیا کولیت استرسی خطرناکه؟

کولیت استرسی به خودی خود یک بیماری خوش خیم و خودمحدودشونده است و معمولا خطرناک نیست. اکثر سگ ها با درمان حمایتی ساده (رژیم غذایی و پروبیوتیک) ظرف ۲۴-۷۲ ساعت کاملا بهبود میابند. با این حال، افتراق آن از بیماری های جدی تر که علائم مشابه دارند (پاروویروس، گاستروانتریت هموراژیک حاد، IBD، لنفوم روده) ضروری است. علائم هشدار که نیاز به مراجعه فوری دارند: اسهال خونی شدید همراه با بی حالی، تب، استفراغ، یا کاهش وزن.

❓ آیا کولیت استرسی در گربه هم دیده میشه؟

بله. گربه ها نیز مستعد کولیت استرسی هستند. محرک های شایع در گربه: پانسیون، مسافرت، ورود حیوان جدید، تغییر خونه، بازسازی منزل. علائم در گربه مشابه سگ است: اسهال با حجم کم و دفعات زیاد، موکوس و خون تازه، زورپیچ. گربه ها ممکن است علاوه بر اسهال، دچار <a href='/disease/feline-lower-urinary-tract-disease/'>FIC (سیستیت ایدیوپاتیک گربه)</a> نیز بشوند (ارتباط استرس با بیماری های ادراری و گوارشی). درمان مشابه سگ: رژیم Bland، پروبیوتیک، فیبر محلول، و کاهش استرس (فرومون Feliway).

🐾 نیاز به مشاوره دامپزشکی داری؟

همین حالا مشاوره بگیر