علت انگلهای داخلی در سگ و گربه | درمان و زمان مراجعه به دامپزشک
تصور کنین سگ یا گربه‌تون ظاهراً کاملاً سرحاله، خوب غذا می‌خوره و بازی میکنه، ولی یهو متوجه می‌شین وزنش داره کم میشه، شکمش باد کرده یا توی مدفوعش چیزای سفید و متحرک می‌بینین. انگلهای داخلی دشمن‌های پنهانی هستن که می‌تونن ماه‌ها بدون هیچ علامتی توی بدن حیوون خونگی زندگی کنن و از مواد مغذی تغذیه کنن. نکته وحشتناک‌تر اینه که خیلی از این انگل‌ها می‌تونن به شما و اعضای خانواده هم منتقل بشن. بیاین پرده از راز این مزاحم‌های میکروسکوپی برداریم و یاد بگیریم چطور برای همیشه از شرشون خلاص بشیم.
انگلهای داخلی چی هستن و چرا خطرناکن؟
انگلهای داخلی موجودات ریزی هستن که توی روده، ریه، کبد یا حتی قلب حیوون زندگی میکنن. بعضی مثل کرم گرد به طول ۱۵ سانتیمتر می‌رسن و دیده می‌شن، بعضی مثل ژیاردیا فقط زیر میکروسکوپ قابل تشخیص هستن. خطر اصلیشون اینه که مواد غذایی رو می‌دزدن، به دیواره روده آسیب می‌زنن، خونریزی داخلی ایجاد میکنن و سیستم ایمنی رو ضعیف میکنن. یه توله یا بچه گربه که بشدت آلوده باشه، میتونه ظرف چند هفته از کم‌خونی و سوءتغذیه تلف بشه.
انواع انگلهای داخلی در سگ و گربه
دنیای انگلهای داخلی بسیار متنوعه. هر کدوم چرخه زندگی، راه انتقال و روش درمان خاص خودشون رو دارن. بیاین مهم‌ترین و شایع‌ترینشون رو بشناسیم.
کرم گرد (Roundworm)؛ شایع‌ترین انگل تولهها و بچه گربهها
کرم گرد یا توکسوکارا شبیه اسپاگتی سفید و بلنده و توی روده زندگی میکنه. تقریباً همه تولهها و بچه گربهها با این انگل به دنیا میان، چون لارو کرم از جفت مادر آلوده عبور میکنه و وارد بدن جنین میشه. علائمش: شکم بادکرده و سفتی که با لاغری بدن متناقضه، اسهال گاه‌به‌گاه، استفراغ (گاهی با خروج کرم زنده)، کدری و زبری موها. این انگل میتونه به انسان منتقل بشه (لارو مهاجر احشایی) و در کودکان آسیب چشمی ایجاد کنه.
کرم نواری (Tapeworm)؛ مهمان ناخوانده از طریق کک
کرم نواری از قطعات مسطح و سفیدی تشکیل شده که شبیه دونه برنج یا تخم خیار هستن. این قطعات توی مدفوع یا دور مقعد حیوون دیده می‌شن. چرخه زندگی جالبی داره: حیوون با لیسیدن خودش، کک آلوده به تخم کرم رو می‌بلعه. پس اگه کرم نواری دیدین، بدونین که حتماً یه آلودگی به کک و انگلهای خارجی هم وجود داره. علائمش معمولاً خفیفه: خارش مقعد (کشیدن نشیمنگاه روی زمین)، کاهش وزن خفیف.
کرم قلابدار (Hookworm)؛ خون‌آشام روده
کرم قلابدار با دندون‌های ریز خودش به دیواره روده می‌چسبه و خون می‌مکه. یه آلودگی شدید میتونه باعث کم‌خونی مرگبار در تولهها بشه. لارو این کرم از راه پوست هم وارد بدن میشه (حتی از کف پنجه). علائم: لثه‌های رنگ‌پریده، مدفوع تیره و قیری، بی‌حالی و بی‌اشتهایی. این انگل هم میتونه به انسان منتقل بشه و ایجاد خارش و ضایعات پوستی کنه.
کرم شلاقی (Whipworm)؛ ساکن روده بزرگ
کرم شلاقی بیشتر در سگ‌ها دیده میشه. این کرم توی روده بزرگ (سکوم) زندگی میکنه و تخم‌هاش فوق‌العاده مقاوم هستن و می‌تونن سال‌ها توی خاک زنده بمونن. علائم: اسهال مزمن همراه با مخاط و خون، کاهش وزن تدریجی. تشخیصش با آزمایش مدفوع سخته، چون تخم‌ها به صورت متناوب دفع می‌شن. درمانش هم نیاز به داروهای خاص داره.
ژیاردیا (Giardia)؛ تک‌یاخته آب‌دوست
ژیاردیا یه انگل تک‌یاخته‌ایه که از آب آلوده منتقل میشه. حیوونی که از چاله آب بارون یا جوی آب می‌خوره، ممکنه مبتلا بشه. اسهال آبکی، بدبو و چرب که گاهی سبز رنگه، مشخصه ژیاردیاست. این انگل بین سگ و گربه و انسان مشترکه. تشخیص با آزمایش مدفوع و گاهی کیت مخصوص الایزا انجام میشه. درمان نیاز به دوره کامل دارو داره و محیط هم باید ضدعفونی بشه وگرنه دوباره عود میکنه.
کوکسیدیا (Coccidia)؛ دشمن بچه‌ها
کوکسیدیا هم یه تک‌یاخته میکروسکوپیه که در بچه گربهها و توله‌های زیر ۴ ماه شایع‌تره. استرس (مثل از شیرگیری، جابجایی، حمام) سیستم ایمنی رو ضعیف میکنه و کوکسیدیا فرصت‌طلب حمله میکنه. اسهال خونی و مخاطی، بی‌حالی، کم‌آبی و گاهی تب از علائمشه. در بالغ‌ها معمولاً بدون علامته ولی ناقل می‌مونن. درمان با آنتی‌بیوتیک‌های خاص (سولفونامیدها) و ضدعفونی محیط انجام میشه.
کرم قلب (Heartworm)؛ قاتل خاموش
کرم قلب از همه خطرناک‌تره. این کرم از طریق نیش پشه آلوده منتقل میشه و توی قلب و عروق ریوی رشد میکنه. یه کرم بالغ میتونه ۳۰ سانتیمتر طول داشته باشه و عروق رو مسدود کنه. علائمش خیلی دیر ظاهر میشه: سرفه مزمن، تنگی نفس و تپش قلب، کاهش وزن و خستگی زودرس. درمانش سخت، طولانی و پرهزینه‌ست و گاهی خود درمان از بیماری خطرناک‌تره. پیشگیری ماهیانه با داروهای مخصوص، تنها راه مطمئنه.
علائم آلودگی به انگلهای داخلی
خیلی از حیوانات آلوده هیچ علامتی نشون نمی‌دن. ولی این نشونه‌ها رو جدی بگیرین:
- دیدن کرم یا قطعات کرم در مدفوع یا استفراغ: علامت قطعی آلودگی.
- شکم بادکرده و متورم مخصوصاً در تولهها: کرم گرد.
- اسهال مزمن، گاهی خونی یا مخاطی: ژیاردیا، کوکسیدیا، کرم شلاقی.
- کاهش وزن با وجود اشتهای طبیعی یا حتی زیاد: انگل‌ها مواد مغذی رو می‌دزدن.
- خارش و کشیدن نشیمنگاه روی زمین (Scooting): کرم نواری.
- لثه‌های رنگ‌پریده (کم‌خونی): کرم قلابدار.
- موهای کدر، زبر و شکننده: سوءتغذیه ناشی از انگل.
- سرفه و تنگی نفس: کرم قلب (پیشرفته).
درمان انگلهای داخلی
درمان انگلهای داخلی حتماً باید زیر نظر دامپزشک انجام بشه. هر انگلی داروی خاص خودش رو می‌خواد. داروهای ضد انگل Broad-spectrum (وسیع‌الطیف) هستن که چند نوع انگل رو با هم از بین می‌برن. نکته مهم: درمان باید دقیقاً طبق برنامه تکرار بشه. مثلاً برای کرم گرد، دوز دوم بعد از ۲ هفته ضروریه، چون دارو فقط کرم‌های بالغ رو می‌کشه و تخم‌ها زنده می‌مونن.
آزمایش مدفوع؛ قدم اول و ضروری
قبل از هر درمانی، باید بدونیم با کدوم انگل طرفیم. آزمایش مدفوع (مدفوع تازه، ترجیحاً کمتر از ۲ ساعت) رو به دامپزشک بدین. گاهی برای ژیاردیا و بعضی انگل‌ها، ۳ بار آزمایش در روزهای متوالی لازمه. با مشاور دامپزشکی پت منتور مشورت کنین تا بهترین زمان و روش نمونه‌گیری رو بدونین.
ضدعفونی محیط خونه
درمان حیوون کافی نیست. تخم انگل‌ها می‌تونن ماه‌ها توی محیط زنده بمونن. ظرف خاک گربه رو روزی دوبار تمیز و هفته‌ای یه بار با آب جوش و وایتکس رقیق ضدعفونی کنین. جای خواب و ملحفه‌ها رو با آب داغ بشورین. سطوح سخت رو با بخارشوی تمیز کنین (حرارت بالا تخم‌ها رو می‌کشه). چمن‌ها و خاک باغچه‌ای که حیوون توش مدفوع میکنه، منبع آلودگی دایمی هستن و باید مرتب جمع‌آوری بشن.
چه زمانی به دامپزشک مراجعه کنیم؟
- دیدن هرگونه کرم، قطعه کرم یا خون در مدفوع.
- اسهالی که بیشتر از ۲۴-۴۸ ساعت طول بکشه، مخصوصاً در تولهها.
- شکم بادکرده و سفت همراه با لاغری شدید.
- لثه‌های رنگ‌پریده، بی‌حالی و بی‌اشتهایی.
- استفراغ مکرر همراه با کرم.
- کاهش وزن سریع و بی‌دلیل.
- سرفه‌های مزمن که به درمان جواب نمی‌ده (احتمال کرم قلب).
پیشگیری از انگلهای داخلی
- ضد انگل منظم: هر ۳ ماه یه بار قرص یا شربت ضد انگل خوراکی برای همه حیوانات خونه.
- کنترل کک: با پیشگیری از کک، از کرم نواری هم پیشگیری می‌کنین.
- تمیز کردن روزانه مدفوع: از حیاط، ظرف خاک و پیاده‌رو.
- آب آشامیدنی سالم: اجازه ندین از چاله آب یا جوی آب بخوره.
- عدم تغذیه با گوشت خام: گوشت خام میتونه حاوی کیست انگل باشه.
- شستن دستها: بعد از تماس با حیوون یا تمیز کردن مدفوع.
- پیشگیری از کرم قلب: داروی ماهیانه مخصوص (مثل آدوکیت یا نکسگارد اسپکترا) رو فراموش نکنین.
مطالب مرتبط
سوالات متداول
❓ هر چند وقت باید به سگ یا گربهم ضد انگل بدم؟
توصیه استاندارد: هر ۳ ماه یه بار. برای تولهها و بچه گربهها: از ۲ هفتگی هر ۲ هفته تا ۳ ماهگی، بعد هر ماه تا ۶ ماهگی. حیواناتی که گوشت خام میخورن یا زیاد بیرون میرن، ممکنه ماهیانه نیاز باشه. داروهای Broad-spectrum (مثل درونتال یا میلbemax) چندین نوع انگل رو همزمان پوشش میدن. حتماً با دامپزشک برای برنامه دقیق مشورت کنین.
❓ آیا انگل سگ و گربه به انسان منتقل میشه؟
متاسفانه بله. کرم گرد (توکسوکارا) میتونه در کودکان باعث لارو مهاجر احشایی و آسیب چشمی بشه. کرم قلابدار ایجاد خارش و ضایعات پوستی میکنه. ژیاردیا باعث اسهال میشه. کرم نواری (دیپیلیدیوم) هم از طریق بلع تصادفی کک آلوده منتقل میشه. رعایت بهداشت، ضد انگل منظم حیوان، شستن دستها و نپوشیدن کفش توی خونه خطر رو به شدت کم میکنه.
❓ دیدن کرم سفید توی مدفوع سگ یعنی چی و چیکار کنم؟
اگه کرم سفید و گرد شبیه اسپاگتی دیدین، کرم گرد (Roundworm) هست. اگه قطعات سفید و مسطح شبیه دونه برنج دیدین که حرکت میکنن، کرم نواری (Tapeworm) هست. در هر دو حالت: نمونه مدفوع رو با عکس ببرین دامپزشکی. داروی ضد انگل مناسب تجویز میشه. محیط رو ضدعفونی کنین. اگه کرم نواریه، حتماً حیوون رو برای <a href='/disease/gazidegi-sag/'>کک</a> هم درمان کنین.
❓ آیا درمان‌های خانگی مثل سیر برای انگل موثره؟
خیر! این باورهای عامیانه خطرناکن. سیر برای سگ و گربه سمیه و میتونه باعث <a href='/disease/masmoomiyt-sag/'>کم‌خونی و مسمومیت</a> بشه. تخم کدو، هویج و سرکه هم نمی‌تونن انگلهای روده رو ریشه‌کن کنن. فقط داروهای ضد انگل تجویزی دامپزشک می‌تونن انگل‌ها رو کامل از بین ببرن. درمان ناقص باعث میشه انگل‌ها مقاوم بشن و آلودگی ادامه پیدا کنه.
❓ چطور از کرم قلب پیشگیری کنم؟
کرم قلب از طریق نیش پشه منتقل میشه و پیشگیری از درمانش خیلی راحتتر و ارزونتره. داروهای ماهیانه مثل آدوکیت (Advocate)، نکسگارد اسپکترا (NexGard Spectra) یا اینترسپتور (Interceptor) که همزمان انگلهای روده و کک رو هم کنترل میکنن. یه آمپول سالیانه به نام ProHeart هم هست. قبل از شروع پیشگیری، حتماً آزمایش کرم قلب بدین، چون دادن دارو به حیوون آلوده میتونه خطرناک باشه. پیشگیری رو از بهار تا پاییز (فصل پشهها) ادامه بدین.
🐾 نیاز به مشاوره دامپزشکی داری؟
همین حالا مشاوره بگیر