مشاهده مشاوران

خلاصه: جرب سارکوپتیک (Sarcoptic Mange) یا گال سگی، یک بیماری پوستی انگلی و به شدت واگیردار است که توسط مایت میکروسکوپی Sarcoptes scabiei var. canis ایجاد میشه و با خارش غیرقابل تحمل، قرمزی، پوسته پوسته شدن و ریزش مو مشخص میشه. این بیماری بین سگ ها فوق العاده مسریه و میتونه به انسان هم منتقل بشه و باعث خارش شدید موقت بشه. در این مقاله از پت منتور، همه چیز رو درباره علائم، تشخیص، درمان های مؤثر و راه های پیشگیری از این بیماری مشترک بین انسان و حیوان بررسی میکنیم.

سگتون این چند وقته دیوونه وار خودش رو میخارونه. شب ها از شدت خارش نمیتونه بخوابه، مدام پوستش رو میخارونه و زخم های قرمز روی آرنج ها، گوش ها و شکمش ایجاد شده. بدتر از اون، خودتون هم چند روزه که روی بازوهاتون دونه های قرمز و خارش دار ظاهر شدن. میبرینش دامپزشکی، دکتر با یه آزمایش ساده به اسم "خراش پوستی" یه مایت ریز و گرد رو زیر میکروسکوپ نشون میده و میگه: "متأسفانه سگتون جرب سارکوپتیک داره و به شما هم منتقل شده." جرب سارکوپتیک (Sarcoptic Mange) که بهش "گال سگی" یا "Scabies" هم میگن، یکی از بدخیم ترین و واگیردارترین بیماری های پوستی در سگ هاست. عاملش یه مایت (هیره) میکروسکوپی و عنکبوتی شکل به اسم Sarcoptes scabiei var. canis هست که داخل لایه شاخی پوست (استراتوم کورنئوم) تونل حفر میکنه، تخم گذاری میکنه و باعث واکنش حساسیتی (هیپر سنسیتیویتی) شدید میشه. نکته مهم و ترسناک ماجرا اینه که این مایت میتونه به انسان هم منتقل بشه و باعث "گال انسانی موقت" بشه. تو این مقاله از مشاوره دامپزشکی آنلاین پت منتور، این بیماری خارش آور و آزاردهنده رو از صفر تا صد بررسی میکنیم.

مایت Sarcoptes scabiei چیه و چطور زندگی میکنه؟

مایت سارکوپتس یه انگل میکروسکوپیه که با چشم غیرمسلح دیده نمیشه (قطرش حدود ۰.۲ تا ۰.۴ میلیمتره) و بدن گرد و سفید رنگ با چهار جفت پای کوتاه داره. این مایت مختص سگ هاست (var. canis) ولی میتونه به گربه، روباه، گرگ، و انسان هم منتقل بشه. چرخه زندگی کامل مایت حدود ۱۷ تا ۲۱ روز طول میکشه و کاملاً روی میزبان (سگ) انجام میشه. مایت ماده بارور، داخل لایه شاخی پوست تونل های افقی حفر میکنه و روزی ۲ تا ۳ تخم میذاره. لاروها از تخم بیرون میان، به سطح پوست میان، پوست اندازی میکنن و به مایت بالغ تبدیل میشن و دوباره چرخه تکرار میشه. مایت ها از سلول های پوستی، مایعات بافتی و ترشحات التهابی تغذیه میکنن. مدفوع مایت و بزاقش حاوی پروتئین های آلرژن قویه که باعث واکنش ازدیاد حساسیت تیپ ۱ و تیپ ۴ میشه و خارش طاقت فرسا و غیرقابل تحملی ایجاد میکنه. نکته مهم: مایت سارکوپتس خارج از بدن میزبان (در محیط) فقط ۲ تا ۴ روز زنده میمونه و به خشکی و دمای بالا حساسه.

راه های انتقال جرب سارکوپتیک

تماس مستقیم (اصلی ترین راه)

جرب سارکوپتیک فوق العاده مسریه و ۹۵ درصد انتقال ها از طریق تماس مستقیم سگ سالم با سگ آلوده اتفاق میفته. چند دقیقه تماس پوست با پوست کافیه تا مایت ها منتقل بشن. به همین دلیل، این بیماری در پانسیون های سگ، پارک های سگ، پناهگاه های حیوانات، کمپ های آموزشی و هرجایی که سگ ها تجمع دارن، به سرعت پخش میشه. توله سگ ها و سگ های جوان بیشتر مستعد ابتلا هستن.

تماس غیرمستقیم (از طریق محیط)

اگرچه مایت خارج از بدن میزبان زیاد زنده نمیمونه (حداکثر ۲ تا ۴ روز در شرایط ایده آل)، ولی انتقال غیرمستقیم از طریق وسایل آلوده مثل برس شونه، قلاده، تختخواب، پتو، اسباب بازی و حتی مبلمان و فرش امکان پذیره. همچنین سگ های ولگرد و حیات وحش مثل روباه و گرگ، مخزن طبیعی بیماری هستن و میتونن از طریق حصار یا تماس در طبیعت، سگ های خانگی رو آلوده کنن.

انتقال به انسان (زئونوز)

بله، مایت سارکوپتس سگی (var. canis) میتونه به انسان منتقل بشه و باعث "گال انسانی موقت" بشه. علائم در انسان معمولاً ۱ تا ۴ هفته بعد از تماس با سگ آلوده ظاهر میشه و شامل دانه های قرمز، برجسته و شدیداً خارش دار روی بازوها، شکم، ران ها و قفسه سینه است. نکته خوشبختانه اینه که مایت سگی نمیتونه چرخه زندگی کامل رو روی انسان طی کنه (یعنی تونل حفر میکنه ولی تخم گذاری نمیکنه) و بیماری "خودمحدود شونده" است. یعنی بعد از درمان سگ و قطع تماس، ظرف ۱ تا ۳ هفته خودبه خود خوب میشه. با این حال خارشش واقعاً آزاردهنده است و ممکنه نیاز به درمان علامتی با آنتی هیستامین یا کرم های موضعی داشته باشه.

علائم بالینی جرب سارکوپتیک در سگ

• خارش شدید و طاقت فرسا (Pruritus): مهم ترین و بارزترین علامت. خارش معمولاً ناگهانی شروع میشه، غیرقابل تحمله، شب ها بدتر میشه و به آنتی هیستامین ها و کورتیکواستروئیدها جواب نمیده. سگ مدام خودش رو میخارونه، گاز میگیره و به وسایل میماله.
• الگوی توزیع مشخص: ضایعات معمولاً از نواحی با موی کم و پوست نازک شروع میشن: لبه های گوش (Pinnal Margins) - علامت "پدال-پینا" یا Pedal-Pinna Reflex که در اون خاروندن لبه گوش باعث حرکت خراشیدن پای عقب میشه، آرنج ها، پاشنه ها (هاک)، شکم، قفسه سینه و زیر بغل.
• ضایعات پوستی: قرمزی (اریتم)، پاپول های ریز قرمز (مثل دونه های جوش)، پوسته پوسته شدن (Scaling)، دلمه های زرد عسلی، و با خارش مداوم، ریزش مو (آلوپسی) و ضخیم شدن پوست (لیکنیفیکاسیون).
• عفونت های باکتریایی ثانویه: خاراندن مداوم باعث زخم و ورود باکتری ها (مثل استافیلوکوکوس) میشه و پیودرما (عفونت چرکی پوست) با ترشحات چرکی و بوی بد ایجاد میکنه.
• کاهش وزن و بی حالی: در آلودگی های شدید و مزمن.
• بزرگی غدد لنفاوی محیطی.

تشخیص جرب سارکوپتیک

خراش پوستی (Skin Scraping) - استاندارد طلایی

دامپزشک با یه تیغ جراحی، لایه سطحی پوست رو در چند ناحیه (ترجیحاً لبه گوش، آرنج و پاشنه) میتراشه و نمونه رو روی لام با روغن معدنی یا KOH قرار میده و زیر میکروسکوپ بررسی میکنه. دیدن حتی یه عدد مایت بالغ، تخم یا مدفوع مایت (Scybala) تشخیص رو قطعی میکنه. اما مشکل اینجاست که حساسیت این تست فقط ۲۰ تا ۵۰ درصده، یعنی در ۵۰ تا ۸۰ درصد موارد ممکنه مایت دیده نشه و نتیجه "منفی کاذب" باشه. علتش اینه که مایت ها خیلی ریز و کم تعداد هستن و ممکنه در نمونه برداری گیر نیفتن.

تست خون (سرولوژی - ELISA)

آزمایش خون برای تشخیص آنتی بادی های ضد مایت سارکوپتس (IgG) با روش ELISA در دسترسه. این تست حساسیت بالاتری نسبت به خراش پوستی داره (حدود ۸۵-۹۵ درصد) و بخصوص در مواردی که خراش پوستی منفیه ولی ظن بالینی قوی هست، مفیده. نکته منفی: این تست آنتی بادی های ناشی از عفونت قبلی یا واکسیناسیون رو هم نشون میده و ممکنه "مثبت کاذب" باشه. همچنین ۲ تا ۴ هفته طول میکشه تا بعد از آلودگی، آنتی بادی قابل تشخیص بشه.

تشخیص درمانی (Therapeutic Trial)

در مواردی که خراش پوستی منفیه و تست سرولوژی در دسترس نیست، ولی علائم بالینی و تاریخچه (خارش شدید، درگیری لبه گوش، پاسخ ندادن به کورتون، تماس با سگ آلوده) قویاً به نفع جرب سارکوپتیکه، "تشخیص درمانی" انجام میشه. یعنی داروی ضد جرب (مثل سلا مکتین یا ایورمکتین) تجویز میشه. اگه ظرف ۲ تا ۴ هفته خارش به طور چشمگیری کاهش پیدا کرد، تشخیص جرب سارکوپتیک تأیید میشه.

درمان جرب سارکوپتیک در سگ

داروهای سیستمیک (خوراکی یا تزریقی)

سریع ترین و مؤثرترین درمان ها، داروهای سیستمیک از گروه ایزوکسازولین ها و ماکروسایکلیک لاکتون ها هستن: ۱) فلو رالانر (Fluralaner - Bravecto): یه قرص جویدنی که یک دوزش تا ۱۲ هفته از سگ در برابر جرب محافظت میکنه. ۲) آفوکسولانر (Afoxolaner - NexGard): قرص جویدنی ماهیانه. ۳) سارولانر (Sarolaner - Simparica): قرص جویدنی ماهیانه. ۴) ایورمکتین (Ivermectin): تزریقی یا خوراکی با دوز ۰.۲-۰.۴ mg/kg، هفته ای یک بار به مدت ۴-۶ هفته. توجه حیاتی: ایورمکتین در نژادهای کولی (Collie)، شلتی (Sheltie)، سگ گله استرالیایی (Australian Shepherd) و سایر نژادهای دارای جهش ژن MDR1 میتونه باعث مسمومیت عصبی کشنده بشه. قبل از تجویز ایورمکتین، حتماً تست MDR1 انجام بشه. ۵) میل بمایسین اکسایم (Milbemycin Oxime - Interceptor): خوراکی هفتگی.

درمان های موضعی (Spot-On)

سلا مکتین (Selamectin - Revolution) و موکسیدکتین (Moxidectin - Advantage Multi) از طریق پوست جذب میشن و روی مایت ها اثر میذارن. این داروها به صورت Spot-On ماهیانه روی پوست پشت گردن ریخته میشن و درمان رو ساده و راحت میکنن. درمان های موضعی قدیمی مثل حمام گوگرد آهک (Lime Sulfur Dip) و آمیتزاز (Amitraz) دیگه کمتر استفاده میشن چون بو دارن، وقت گیر هستن و عوارض جانبی بیشتری دارن.

درمان عفونت های ثانویه و کنترل خارش

اگه عفونت باکتریایی ثانویه (پیودرما) رخ داده باشه، آنتی بیوتیک سیستمیک (مثل سفالکسین یا کلاوولانات) تجویز میشه. برای کنترل خارش طاقت فرسا در روزهای اول درمان، میشه از کورتیکواستروئیدها (پردنیزولون) با دوز ضدالتهابی و برای مدت کوتاه (۳ تا ۵ روز) استفاده کرد تا زمانی که داروی ضد جرب اثر کنه. از کورتون طولانی مدت بدون درمان ضد جرب استفاده نکنین، چون باعث سرکوب سیستم ایمنی و تشدید جرب میشه.

ضدعفونی محیط

اگرچه مایت خارج از بدن میزبان زیاد زنده نمیمونه، بهتره محیط رو هم ضدعفونی کنین: تختخواب، پتو، ملحفه، برس و قلاده سگ رو با آب داغ (بالای ۶۰ درجه) بشورین یا با اسپری های ضد انگل (مثل اسپری فایپرونیل) اسپری کنین. فرش و مبلمان رو کامل جارو بکشین. همه سگ های در تماس (حتی بدون علامت) باید همزمان درمان بشن تا از انتقال مجدد (Ping-Pong Effect) جلوگیری بشه.

پیشگیری از جرب سارکوپتیک

• سگتون رو ماهیانه با داروهای پیشگیری کننده ضد انگل خارجی که علیه سارکوپتس هم مؤثر هستن (مثل Bravecto، NexGard، Simparica، Revolution) درمان کنین.
• از تماس سگتون با سگ های ولگرد، سگ های ناشناس و حیات وحش (روباه) جلوگیری کنین.
• سگ جدید رو قبل از معرفی به گله، حداقل ۲ هفته قرنطینه کنین و از نظر خارش و ضایعات پوستی بررسی کنین.
• وسایل سگتون (تخت، پتو، برس، قلاده) رو مرتب بشورین و تمیز نگه دارین.
• در پانسیون ها، پارک های سگ و کمپ های آموزشی، از تماس نزدیک و طولانی با سگ های غریبه خودداری کنین.
• اگه خودتون یا اعضای خانواده تون دچار خارش و دانه های پوستی شدین، حتماً به پزشک مراجعه کنین و بگین که با سگ در تماس هستین.

مطالب مرتبط

• خارش در سگ | علل، درمان و زمان مراجعه به دامپزشک
• عفونت های پوستی (قارچی و باکتریایی) در سگ و گربه
• ریزش مو در سگ و گربه | علل و درمان
• درماتوفیتوز (قارچ پوستی) در سگ و گربه
• درماتیت آلرژیک به کک (FAD) در سگ و گربه
• درماتیت آتوپیک در سگ
• مشاوره دامپزشکی آنلاین | تشخیص و درمان فوری

سوالات متداول

🐾 نیاز به مشاوره دامپزشکی داری؟

همین حالا مشاوره بگیر