علت کچلی و ریزش موی موضعی در گربه و سگ | تشخیص، درمان و پیشگیری
راهنمای جامع و تخصصی برای تشخیص و درمان انواع ریزش موی موضعی در حیوانات خانگی
صبح که از خواب بیدار می‌شین، می‌بینین سگ یا گربه‌تون یه لکه طاس گرد روی پوستش درآورده. یا شاید متوجه می‌شین که موهای پهلوها و پشتش بطور متقارن کم‌پشت و نازک شدن. ریزش مو (Alopecia) یکی از شایع‌ترین دلایل مراجعه به دامپزشکه و میتونه از یه عفونت قارچی ساده تا بیماری‌های هورمونی پیچیده مثل کوشینگ و کم‌کاری تیروئید متغیر باشه. نکته کلیدی در تشخیص: الگوی ریزش مو (گرد و سکه‌ای؟ متقارن دو طرفه؟ منتشر و پراکنده؟)، وجود یا عدم خارش، و علائم همراه (قرمزی، پوسته‌ریزی، التهاب، زخم). هر کدوم از این ویژگی‌ها مثل اثر انگشت یه بیماری خاص هستن. توی این راهنما، یاد می‌گیریم که چطور از روی الگوی ریزش مو، علت رو حدس بزنیم و چه آزمایش‌هایی برای تشخیص قطعی لازمه.
انواع ریزش مو و الگوهای تشخیصی — راهنمای چشمی
| الگوی ریزش مو | مهم‌ترین علل | خارش داره؟ | اولین قدم تشخیصی |
|---|---|---|---|
| گرد و سکه‌ای | رینگ ورم، دمودکس، فولیکولیت باکتریایی | معمولاً کم یا بدون خارش | لامپ وود، کشت قارچ، اسکرپینگ پوست |
| متقارن دو طرفه (پهلوها) | کم‌کاری تیروئید، کوشینگ، آلوپسی X | بدون خارش (مگه عفونت ثانویه) | آزمایش خون (T4، TSH، کورتیزول) |
| پشت کمر و قاعده دم | آلرژی به کک (FAD) | بله، خارش شدید | تست Flea Dirt، کنترل کک |
| صورت، گوش‌ها، پنجه‌ها | دمودکس، جرب سارکوپتیک، درماتوفیتوز | جرب: خارش شدید / دمودکس: کم | اسکرپینگ عمیق پوست |
| یک نقطه خاص (مچ دست، قوزک) | لیسیدن وسواسی (Lick Granuloma) | خارش یا درد | رادیوگرافی، بیوپسی |
| شکم و کشاله ران | آلرژی غذایی، درماتیت آتوپیک | بله، خارش متوسط تا شدید | رژیم حذفی |
| گربه: پشت و گردن (درماتیت میلیاری) | FAD، آلرژی غذایی، EGC | بله | کنترل کک، رژیم حذفی |
علل قارچی — رینگ ورم (درماتوفیتوز)
چیه؟
رینگ ورم (Ringworm) یه عفونت قارچی مسری پوست، مو و ناخن هست که برخلاف اسمش هیچ ربطی به کرم نداره. شایع‌ترین عامل: Microsporum canis در گربه، Microsporum gypseum و Trichophyton mentagrophytes در سگ.
الگوی ریزش مو
- لکه‌های گرد و سکه‌ای با حاشیه قرمز و پوسته‌پوسته
- مرکز لکه کم‌مو یا بی‌مو، حاشیه فعال و در حال گسترش
- موها در لبه ضایعه شکسته و کوتاه (مثل چمن کوتاه‌شده)
- معمولاً خارش کم یا بدون خارش
- در گربه‌ها: ممکنه فقط پوسته‌ریزی و موهای شکسته بدون لکه واضح باشه
تشخیص
- لامپ وود (Wood's Lamp): Microsporum canis در ۵۰-۶۰٪ موارد سبز فسفری میدرخشه
- کشت قارچ (DTM): استاندارد طلایی (۲-۳ هفته طول می‌کشه)
- تریکوگرام (Trichogram): بررسی میکروسکوپی موهای شکسته
درمان
- ضدقارچ خوراکی: ایتراکونازول (۵-۱۰ mg/kg/day) یا تربینافین (۳۰-۴۰ mg/kg/day) برای ۶-۸ هفته
- شامپوی ضدقارچ: میکونازول + کلرهگزیدین (Malaseb) هفته‌ای ۲ بار
- ضدعفونی محیط: جاروبرقی روزانه، وایتکس رقیق (۱:۱۰)، شستشوی ملحفه با آب داغ
- درمان تا ۲ کشت منفی ادامه پیدا کنه!
علل انگلی — جرب، کک و دمودکس
۱. جرب سارکوپتیک (Sarcoptic Mange)
- عامل: مایت Sarcoptes scabiei
- الگوی ریزش: لبه گوش‌ها، آرنج‌ها، شکم، قفسه سینه
- خارش: بسیار شدید (شب‌ها بدتر میشه)
- تشخیص: اسکرپینگ عمیق پوست (مایت‌ها رو میشه زیر میکروسکوپ دید)
- درمان: ایورمکتین، سولفیرام، یا سلکتین (Revolution)
۲. جرب دمودکس (Demodectic Mange)
- عامل: مایت Demodex canis
- الگوی ریزش: صورت، اطراف چشم، پنجه‌ها (موضعی) یا کل بدن (ژنرالیزه)
- خارش: کم یا بدون خارش (مگه عفونت ثانویه)
- تشخیص: اسکرپینگ عمیق پوست
- درمان: ایورمکتین، آمیتاز (محلول موضعی)، فلورالانر (Bravecto)
۳. آلرژی به کک (FAD)
- عامل: بزاق کک
- الگوی ریزش: پشت کمر، قاعده دم، پشت ران‌ها
- خارش: بسیار شدید
- تشخیص: تست Flea Dirt، مشاهده کک
- درمان: کنترل کک (Bravecto، NexGard، Comfortis) + کنترل خارش (Cytopoint، Apoquel)
علل آلرژیک — آتوپی، آلرژی غذایی و FAD
۱. درماتیت آتوپیک (Atopic Dermatitis)
- الگوی ریزش: پنجه‌ها، زیر بغل، کشاله ران، شکم، گوش‌ها
- خارش: شدید، فصلی (بهار و پاییز) یا تمام سال
- تشخیص: معیارهای Favrot، رد سایر علل، تست آلرژی داخل‌پوستی
- درمان: Cytopoint، Apoquel، سیکلوسپورین، ایمونوتراپی
۲. آلرژی غذایی
- الگوی ریزش: مشابه آتوپی (پنجه‌ها، گوش‌ها، زیر شکم) + علائم گوارشی (استفراغ، اسهال)
- خارش: تمام سال، بدون پاسخ به درمان‌های فصلی
- تشخیص: رژیم حذفی ۸-۱۲ هفته با پروتئین جدید یا هیدرولیزه
- درمان: حذف آلرژن از رژیم غذایی
علل هورمونی — کم‌کاری تیروئید و کوشینگ
۱. کم‌کاری تیروئید (Hypothyroidism)
- شایع در: سگ‌های میانسال (۴-۱۰ سال)، نژادهای گلدن رتریور، دوبرمن، داچشوند
- الگوی ریزش: متقارن دو طرفه پهلوها و تنه، "دم موشی" (Rat Tail)
- خارش: بدون خارش (مگه عفونت ثانویه)
- علائم همراه: افزایش وزن، بی‌حالی، عدم تحمل سرما، پوست ضخیم و سرد، عفونت‌های مکرر گوش
- تشخیص: T4 توتال پایین، T4 آزاد پایین، TSH بالا
- درمان: لووتیروکسین (Levothyroxine) مادام‌العمر
۲. کوشینگ (Hyperadrenocorticism)
- شایع در: سگ‌های مسن، نژادهای پودل، داچشوند، تریرها
- الگوی ریزش: متقارن دو طرفه تنه، شکم گلدانی (Pot Belly)
- خارش: بدون خارش
- علائم همراه: تشنگی و ادرار زیاد (PU/PD)، پرخوری، پوست نازک و شکننده، کلسیفیکاسیون پوست (Calcinosis Cutis)، عفونت‌های مکرر پوستی
- تشخیص: LDDST، ACTH Stimulation Test، سونوگرافی غدد فوق کلیوی
- درمان: تریلوستان (Trilostane/Vetoryl)
۳. آلوپسی X (بیماری پوست سیاه)
- شایع در: پامرانین، چاو چاو، هاسکی، ساموید
- الگوی ریزش: متقارن تنه و ران‌ها، پوست هیپرپیگمانته (تیره و سیاه)
- درمان: اخته کردن (در نرهای intact)، ملاتونین، گاهی تریلوستان
علل رفتاری — لیسیدن وسواسی و آلوپسی سایکوژنیک
۱. لیک گرانولوما (Acral Lick Dermatitis)
- شایع در: سگ‌های نژاد بزرگ (دوبرمن، گلدن، لابرادور)
- الگوی ریزش: یه نقطه مشخص روی مچ دست یا قوزک پا
- علت: لیسیدن وسواسی (OCD)، درد مفصلی، آلرژی
- درمان: آنتی‌بیوتیک طولانی، داروهای ضدوسواس (کلومیپرامین، فلوکستین)، بانداژ
۲. آلوپسی سایکوژنیک گربه‌ها
- الگوی ریزش: شکم، پهلوها، پشت ران‌ها (هر جایی که گربه بهش دسترسی داره با لیسیدن)
- علت: استرس، اضطراب، بی‌حوصلگی
- تشخیص: رد علل پزشکی (انگل، قارچ، آلرژی)، مشاهده الگوی لیسیدن
- درمان: کاهش استرس (Feliway، غنی‌سازی محیط)، داروهای ضداضطراب
علل ژنتیکی و نژادی
- آلوپسی گوش (Pinnal Alopecia): داچشوند — ریزش موی متقارن گوش‌ها در ۶-۱۲ ماهگی
- آلوپسی رقیق‌کننده رنگ (Color Dilution Alopecia): دوبرمن آبی، وایمارانر — ریزش مو در نواحی رقیق‌شده رنگ
- فولیکولیت باکتریایی (Bacterial Folliculitis): بولداگ فرانسوی، پاگ، شارپی — عفونت فولیکول مو در چین‌های پوستی
- آکنه گربه (Feline Acne): پرشین، اسفینکس — کومدون‌ها و جوش‌های چونه
مسیر تشخیص: قدم‌به‌قدم — دامپزشک چیکار می‌کنه؟
- شرح حال دقیق: کی شروع شد؟ کدوم ناحیه؟ خارش داره؟ تغییر غذا یا محیط داشتین؟
- معاینه بالینی: بررسی الگوی ریزش مو، لامپ وود (Wood's Lamp)، معاینه با شانه ضدکک
- اسکرپینگ پوست (Skin Scraping): تشخیص جرب سارکوپتیک و دمودکس
- تریکوگرام (Trichogram): بررسی میکروسکوپی موهای شکسته (قارچ)
- کشت قارچ (DTM): استاندارد طلایی رینگ ورم
- آزمایش خون: CBC، بیوشیمی، T4، TSH، کورتیزول
- بیوپسی پوست: در موارد پیچیده و مزمن
- رژیم حذفی (Elimination Diet): برای تشخیص آلرژی غذایی
چه زمانی فوراً به دامپزشک مراجعه کنیم؟
- ریزش موی ناگهانی و گسترده
- ریزش مو همراه با زخم باز، خونریزی یا چرک
- ریزش مو همراه با تب، بی‌حالی، کاهش وزن
- ریزش مو همراه با خارش شدید که حیوون رو بی‌قرار کرده
- شما یا اعضای خانواده ضایعات پوستی مشابه پیدا کردین (احتمال زئونوز)
نیاز به مشاوره دارید؟
اگه سگ یا گربه‌تون دچار ریزش موی موضعی شده و نمی‌دونین علتش چیه، با دامپزشکان متخصص پوست پت منتور مشاوره کنید.
دریافت مشاوره آنلاین
هنوز نظری ثبت نشده. اولین نفری باش که سوال می‌پرسه!