مشاهده مشاوران

خلاصه: تومور ماست سل (Mast Cell Tumor - MCT) شایع ترین تومور بدخیم پوستی در سگ ها و دومین تومور شایع پوستی در گربه هاست که از ماست سل های بافت همبند منشا میگیرد. این تومور به "مقلد بزرگ" (The Great Pretender) معروف است چون میتونه شبیه هر توده پوستی دیگری (از یه زگیل ساده تا یه زخم ملتهب) ظاهر بشه. علائم بالینی از یه توده منفرد و بی آزار تا زخم های متعدد، التهاب، خونریزی و علائم سیستمیک (استفراغ، بی اشتهایی) به خاطر آزاد شدن هیستامین متغیر است. تشخیص با FNA (آسپیراسیون سوزنی) و گریدینگ هیستوپاتولوژی (Patnaik Grade I, II, III یا Kiupel Low/High) انجام میشود. درمان بر اساس Grade: جراحی با حاشیه وسیع (Grade I, II) همراه با شیمی درمانی (وینبلاستین، لوموستین) و TKI (Masivet/Palladia) در Grade III. در این مقاله از پت منتور، همه چیز را تخصصی بررسی میکنیم.

سگ ۸ ساله تون از نژاد باکسر، یه توده روی پهلوش درآورده که چند هفته ای هست بزرگ و کوچیک میشه. یه روز صبح میبینین که توده قرمز، متورم و ملتهب شده و سگ مدام میخارونش. میبرینش دامپزشکی، دامپزشک با یه سوزن نازک ازش نمونه برداری میکنه (FNA) و زیر میکروسکوپ سلول های گرد پر از گرانول های بنفش (متاکروماتیک) میبینه و میگه: "تومور ماست سل (Mast Cell Tumor) هست — باید جراحی بشه و Gradeش مشخص بشه." تومور ماست سل (Mast Cell Tumor - MCT) شایع ترین تومور بدخیم پوستی در سگ هاست (حدود ۲۰ درصد تمام تومورهای پوستی) و دومین تومور شایع پوستی در گربه ها. این تومور از ماست سل ها (Mast Cells) منشا میگیره — همون سلول هایی که در واکنش های آلرژیک نقش دارن و حاوی گرانول های هیستامین، هپارین، سروتونین و آنزیم های پروتئولیتیک هستن. MCT به "مقلد بزرگ" (The Great Pretender) معروفه چون میتونه از نظر ظاهری شبیه هر توده پوستی دیگه ای باشه: یه زگیل ساده، یه لیپوم (توده چربی)، یه ندول التهابی، یا یه زخم باز. به همین دلیل، قانون طلایی در دامپزشکی: "هر توده پوستی جدید رو MCT فرض کن تا خلافش ثابت بشه." آزاد شدن ناگهانی هیستامین از ماست سل ها (Degranulation) میتونه باعث التهاب حاد، قرمزی، تورم و حتی اولسر معده (به خاطر تحریک گیرنده های H2 معده) بشه. بیاین این تومور پیچیده رو عمیق بررسی کنیم.

پاتوفیزیولوژی و رفتار بیولوژیک MCT

ماست سل ها و گرانول هایشان

• ماست سل ها سلول های سیستم ایمنی ذاتی هستن که از مغز استخوان منشا میگیرن و در بافت همبند (پوست، روده، ریه) مستقر میشن. گرانول های داخل سیتوپلاسمی حاوی مدیاتورهای پیش ساخته (Preformed Mediators) هستن: هیستامین (عامل خارش، قرمزی و افزایش اسید معده)، هپارین (ضدانعقاد — باعث خونریزی حین جراحی)، سروتونین، تریپتاز، کیماز، و TNF-alpha. در MCT، ماست سل های نئوپلاستیک بطور کنترل نشده تکثیر پیدا میکنن. آزاد شدن خودبخود یا ناشی از تروما (FNA، جراحی، یا حتی دست زدن به توده) این گرانول ها باعث واکنش Darier's Sign میشه: قرمزی، تورم و کهیر در محل تومور بعد از دست زدن.

نژادهای مستعد و جهش c-kit

• سگ: باکسر (شایع ترین)، پاگ، بوستون تریر، بولداگ انگلیسی، گلدن رتریور، لابرادور، بیگل، شارپی. در باکسرها، MCT معمولا Grade I یا II و پروگنوز بهتر. در شارپی، MCT معمولا Grade III و بسیار تهاجمی.
• گربه: نژاد سیامی (شایع ترین). در گربه ها، MCT دو فرم داره: پوستی (معمولا خوش خیم) و احشایی (Visceral/Intestinal — بسیار بدخیم).
• جهش c-kit (CD117): پروتئین c-kit یه گیرنده تیروزین کیناز (RTK) روی سطح ماست سل هاست که با اتصال Stem Cell Factor (SCF) فعال میشه و باعث تکثیر و تمایز ماست سل ها میشه. در ۳۰-۵۰ درصد MCTهای سگ (خصوصا Grade III)، جهش در ژن c-kit (Internal Tandem Duplication در اگزون ۱۱) باعث فعال شدن دائمی (Constitutive Activation) این گیرنده و رشد کنترل نشده تومور میشه. این جهش با پروگنوز بدتر همراهه و هدف درمانی برای TKIها (Masitinib/Masivet، Toceranib/Palladia) است.

علائم بالینی

• توده پوستی منفرد یا متعدد: اندازه از چند میلیمتر تا چند سانتیمتر. قوام نرم تا سفت. ممکنه ملتهب، قرمز، زخمی یا خونریزی دهنده باشه.
• Darier's Sign: قرمزی، تورم و کهیر در محل تومور بعد از دست زدن یا FNA (آزاد شدن هیستامین).
• علائم گوارشی (Paraneoplastic): بی اشتهایی، استفراغ (گاهی خونی)، ملنا. ناشی از هیستامین بالا که گیرنده های H2 معده رو تحریک میکنه و باعث هایپراسیدیته و اولسر معده-اثنی عشر میشه.
• تاخیر در بهبود زخم و خونریزی حین جراحی (به خاطر هپارین آزاد شده).

تشخیص و گریدینگ

FNA و سیتولوژی

• MCT یکی از معدود تومورهایی است که با FNA به راحتی تشخیص داده میشه. سلول های گرد (Round Cells) با هسته مرکزی و سیتوپلاسم پر از گرانول های بنفش-قرمز (متاکروماتیک) با رنگ Wright-Giemsa. ائوزینوفیل ها اغلب همراه ماست سل ها دیده میشن (جذب شیمیایی توسط هیستامین).

هیستوپاتولوژی و گریدینگ (Grading)

• سیستم Patnaik (سه درجه ای): Grade I: خوش تمایز (Well-differentiated)، محدود به درم، بدون تهاجم. Grade II: تمایز متوسط (Intermediately differentiated)، تهاجم به درم عمقی. Grade III: ضعیف تمایز یافته (Poorly differentiated)، تهاجم به زیرجلد، نکروز، میتوز بالا.
• سیستم Kiupel (دو درجه ای — جدیدتر و استاندارد طلایی فعلی): Low Grade: میتوز کمتر از ۷ در ۱۰ فیلد پر قدرت (hpf)، بدون سلول های چند هسته ای عجیب. بیش از ۹۰ درصد سگ ها با جراحی کامل بدون شیمی درمانی درمان میشن. High Grade: میتوز بیش از ۷ در ۱۰ hpf، سلول های چند هسته ای bizarre، نکروز. پروگنوز بد، نیاز به شیمی درمانی.

درمان

۱. جراحی (Surgical Excision)

• درمان اصلی برای MCT موضعی. حاشیه جراحی: ۲-۳ سانتیمتر جانبی و یه فاسیای عمقی (Wide Excision). MCT کاذب کپسول داره (Pseudocapsule) و میکروتهاجم به بافت اطراف داره. جراحی ناقص = عود موضعی. حاشیه های جراحی باید توسط پاتولوژیست بررسی بشه (Clean Margins).

۲. شیمی درمانی

• برای MCT High Grade (Grade III)، جراحی ناقص، متاستاز به غدد لنفاوی، یا عود. پروتکل: وینبلاستین (Vinblastine) + پردنیزولون. یا لوموستین (Lomustine/CCNU).

۳. درمان هدفمند (TKI - Tyrosine Kinase Inhibitors)

• Masitinib (Masivet): مهارکننده c-kit. برای MCT با جهش c-kit (Exon 11 ITD) که غیرقابل جراحی، عودکننده یا متاستاتیک هستن.
• Toceranib (Palladia): مهارکننده چندگانه (c-kit، VEGFR، PDGFR).

مطالب مرتبط

• علت سرطان در سگ و گربه | انواع شایع و درمان
• تومور سلول بازال در سگ و گربه
• گاستریت و زخم معده در سگ و گربه
• تومورهای پستانی (سرطان سینه) در سگ و گربه
• بیماری های کیسه مقعدی در سگ

سوالات متداول

🐾 نیاز به مشاوره دامپزشکی داری؟

همین حالا مشاوره بگیر