تومورهای پستانی (سرطان سینه) در سگ و گربه | تشخیص، جراحی و پیش‌آگهی
سگ ماده ۹ ساله‌تون از نژاد پودل که عقیم نشده، یه توده به اندازه یه گردو زیر پوست شکمش (نزدیک غدد پستانی) درآورده. توده سفت، غیردردناک، و متحرکه. می‌برینش دامپزشکی، دامپزشک با یه سوزن نازک ازش نمونه‌برداری میکنه (FNA) و زیر میکروسکوپ می‌بینه و می‌گه: "سلول‌های اپیتلیال با آتیپی متوسط — احتمالاً کارسینوم پستانی. باید ماستکتومی بشه." یا گربه ماده ۱۱ ساله‌تون از نژاد سیامی که ۵ سال پیش عقیم شده، یه توده سفت و چسبیده به پوست در ناحیه پستانی داره. دامپزشک می‌گه: "در گربه‌ها ۸۵-۹۰ درصد تومورهای پستانی بدخیم هستن — باید فوراً جراحی بشه." تومورهای پستانی (Mammary Neoplasia) شایع‌ترین تومورها در سگ‌های ماده intact هستن (حدود ۵۰-۷۰ درصد تمام تومورها). برخلاف لنفوم یا همانژیوسارکوم که با شیمی‌درمانی درمان می‌شن، درمان اصلی تومورهای پستانی جراحی تهاجمی (ماستکتومی رادیکال) است. خبر خوب: این یکی از قابل‌پیشگیری‌ترین سرطان‌هاست — عقیم‌سازی (OVH) قبل از اولین فحلی ریسک رو تقریباً به صفر می‌رسونه. خبر بد برای گربه‌ها: تومورهای پستانی گربه بشدت بدخیم، تهاجمی، و مستعد متاستاز سریع به ریه و غدد لنفاوی هستن. بیاین این بیماری رو عمیق بررسی کنیم.
عوامل خطر و نقش هورمون‌ها
نقش استروژن و پروژسترون
- هورمون‌های تخمدانی (استروژن و پروژسترون) محرک اصلی رشد و تکثیر بافت پستانی هستن. هر سیکل فحلی، غدد پستانی رو در معرض "حمام هورمونی" قرار میده که ریسک جهش و سرطان رو افزایش میده. پروژسترون (و نه استروژن) مهم‌ترین عامل cancer promoter در سگ‌هاست. به همین دلیل، سگ‌هایی که دچار پیومترا (عفونت رحم) یا PCO (کیست تخمدان) با پروژسترون بالا هستن، ریسک بالاتری دارن. عقیم‌سازی (OVH) با حذف منبع هورمونی، ریسک رو بشدت کاهش میده.
تاثیر زمان عقیم‌سازی بر ریسک تومور پستانی (جدول کلاسیک)
- قبل از اولین فحلی: ریسک ۰.۰۵ درصد (کاهش ۹۹.۵ درصدی نسبت به intact).
- بعد از اولین فحلی: ریسک ۸ درصد.
- بعد از دومین فحلی: ریسک ۲۶ درصد.
- بعد از ۲.۵ سالگی یا چندین فحلی: عقیم‌سازی دیگه اثر محافظتی قابل توجهی نداره (چون بافت پستانی قبلاً در معرض هورمون‌ها قرار گرفته).
علائم بالینی
- توده یا توده‌های زیرپوستی در ناحیه زنجیره پستانی (قفسه سینه تا کشاله ران). ممکنه سفت، گره‌دار، یا کیستیک باشن.
- توده‌های خوش‌خیم: معمولاً کوچیک (کمتر از ۳ سانتیمتر)، سفت، متحرک، با حاشیه مشخص، بدون چسبندگی به پوست یا بافت زیرین.
- توده‌های بدخیم: رشد سریع، چسبندگی (Fixation) به پوست یا عضلات زیرین، زخم شدن (Ulceration)، التهاب، ترشح.
- متاستاز: به غدد لنفاوی منطقه‌ای (Inguinal, Axillary)، ریه‌ها (سرفه، تنگی نفس)، کبد، استخوان (لنگش).
تشخیص
- FNA (آسپیراسیون سوزنی ظریف): اولین قدم. سلول‌های تومور رو برای سیتولوژی برمی‌داره. میتونه افتراق التهاب (ماستیت) از تومور رو بده، ولی grading دقیق رو مشخص نمیکنه.
- بیوپسی (Tru-cut یا Incisional): استاندارد طلایی برای تشخیص قطعی و تعیین درجه بدخیمی (Grade I, II, III).
- رادیوگرافی قفسه سینه (۳ نمای): بررسی متاستاز ریه (قبل از جراحی ضروریه!).
- سونوگرافی شکم: بررسی متاستاز به کبد، طحال، غدد لنفاوی.
درمان
۱. جراحی (Surgical Resection) — درمان اصلی
- Lumpectomy: برداشتن فقط توده. برای تومورهای کوچیک (کمتر از ۳ سانتیمتر) با حاشیه تمیز. ریسک عود بالا.
- ماستکتومی ساده (Simple Mastectomy): برداشتن کل غده پستانی درگیر.
- ماستکتومی زنجیره‌ای (Chain Mastectomy): برداشتن کل زنجیره پستانی یک طرف (Unilateral) یا هر دو طرف (Bilateral Staged — با فاصله ۴-۶ هفته). استاندارد طلایی برای تومورهای بدخیم یا متعدد.
- OVH (عقیم‌سازی) همزمان: در سگ‌های intact، OVH همزمان با ماستکتومی انجام بشه. OVH به تنهایی تومور موجود رو درمان نمیکنه، ولی ریسک عود و تومورهای جدید رو کاهش میده.
۲. شیمی‌درمانی (Chemotherapy)
- برای تومورهای بدخیم با Grade بالا (Grade III)، متاستاز به غدد لنفاوی، یا عود. داروها: داکسوروبیسین (Doxorubicin)، سیکلوفسفامید (Cyclophosphamide)، کاربوپلاتین (Carboplatin).
چه زمانی فوراً به دامپزشک مراجعه کنیم؟
- هر توده جدید در ناحیه پستانی (حتی کوچیک).
- توده ای که زخم شده، خونریزی داره، یا ترشح میده.
- سرفه، تنگی نفس، یا لنگش در سگ با سابقه تومور پستانی (متاستاز).
مطالب مرتبط
سوالات متداول
❓ آیا عقیم سازی واقعا از سرطان سینه در سگ و گربه جلوگیری میکنه؟
بله، عقیم سازی (OVH) قوی ترین عامل پیشگیری از تومورهای پستانی است، به شرطی که زودهنگام انجام بشه. در سگ ها: عقیم سازی قبل از اولین فحلی ریسک رو ۹۹.۵ درصد کاهش میده (به ۰.۰۵ درصد). بعد از اولین فحلی: ریسک ۸ درصد. بعد از دومین فحلی: ریسک ۲۶ درصد. بعد از ۲.۵ سالگی، عقیم سازی دیگه اثر محافظتی قابل توجهی نداره. در گربه ها: عقیم سازی قبل از ۶ ماهگی ریسک رو ۹۱ درصد کاهش میده. عقیم سازی بعد از ۱ سالگی اثر محافظتی کمی داره. نکته: عقیم سازی تومور موجود رو درمان نمیکنه — فقط از تشکیل تومورهای جدید جلوگیری میکنه.
❓ توده پستانی سگ من خوش خیمه یا بدخیم؟
تشخیص قطعی فقط با بیوپسی و هیستوپاتولوژی ممکنه، ولی برخی سرنخ ها وجود داره. خوش خیم: کوچیک (کمتر از ۳ سانتیمتر)، سفت، متحرک، با حاشیه مشخص، رشد کند، بدون چسبندگی به پوست یا عضله. بدخیم: رشد سریع، چسبنده (Fixed) به پوست یا بافت زیرین، زخم شونده، ملتهب، بزرگ تر از ۳ سانتیمتر. FNA (آسپیراسیون سوزنی) میتونه افتراق اولیه رو بده، ولی برای grading دقیق، بیوپسی ضروریه. ۵۰ درصد تومورهای پستانی سگ بدخیم هستن. ۸۵-۹۰ درصد تومورهای پستانی گربه بدخیم هستن.
❓ جراحی ماستکتومی چطور انجام میشه و چقدر طول میکشه؟
ماستکتومی زنجیره ای (Chain Mastectomy) یعنی برداشتن کل زنجیره پستانی (شامل ۴-۵ غده، بافت چربی و غدد لنفاوی منطقه ای) از یک طرف. اگه تومور در یک طرف باشه، ماستکتومی یکطرفه (Unilateral) انجام میشه. اگه در هر دو طرف باشه، دو جراحی با فاصله ۴-۶ هفته (Bilateral Staged). جراحی ۱-۲ ساعت طول میکشه. بهبودی ۱۰-۱۴ روز. عوارض: سروما (تجمع مایع زیر پوست)، عفونت، باز شدن بخیه. نکته: OVH (عقیم سازی) همزمان با ماستکتومی در سگ های intact انجام بشه.
❓ پیش آگهی تومور پستانی در سگ و گربه چطوره؟
بستگی به عوامل زیر داره: ۱) اندازه تومور: تومورهای کوچیک تر از ۳ سانتیمتر پیش آگهی بهتری دارن. ۲) Grade هیستوپاتولوژی: Grade I (خوب تمایز یافته) میانگین بقا ۲-۳ سال، Grade III (ضعیف تمایز یافته) میانگین بقا ۶-۱۲ ماه. ۳) متاستاز به غدد لنفاوی: اگه غدد لنفاوی درگیر باشن، پیش آگهی بشدت بدتر میشه. ۴) گونه: پیش آگهی در گربه ها بسیار بدتر از سگ هاست (چون ۸۵-۹۰ درصد بدخیم و تهاجمی هستن). ۵) جراحی کامل با حاشیه تمیز (Clean Margins) بهترین شانس رو میده.
❓ آیا تومور پستانی در سگ نر هم دیده میشه؟
بله، ولی بسیار نادر (کمتر از ۱ درصد تومورهای پستانی). در سگ های نر، غدد پستانی ابتدایی هستن و تحت تاثیر هورمون های استروژن و پروژسترون رشد نمیکنن. تومورهای پستانی در نرها تقریبا همیشه بدخیم و تهاجمی هستن و پیش آگهی بدی دارن. علت: عدم تعادل هورمونی (تومور سلول سرتولی بیضه که استروژن ترشح میکنه)، یا ژنیکوماستی (بزرگی خوش خیم پستان). درمان: ماستکتومی + اخته کردن (Castration).
🐾 نیاز به مشاوره دامپزشکی داری؟
همین حالا مشاوره بگیر