مشاهده مشاوران

خلاصه: لپتوسپیروز یه بیماری باکتریایی مشترک بین انسان و دام (زئونوز) است که توسط باکتری‌های مارپیچی شکل Leptospira interrogans ایجاد می‌شه و عمدتاً از طریق ادرار جوندگان آلوده (موش) به آب و خاک منتقل می‌شه. این بیماری می‌تونه باعث نارسایی حاد کلیه، نارسایی کبد، یرقان، خونریزی و مرگ بشه. سگ‌های شکاری، مزرعه و سگ‌هایی که در تماس با آب‌های راکد هستن، بیشترین ریسک رو دارن. تشخیص با تست PCR و MAT انجام می‌شه و درمان با آنتی‌بیوتیک (داکسی‌سایکلین) و مراقبت‌های حمایتی صورت می‌گیره. واکسیناسیون علیه ۴ سرووار ا

سگ ۴ ساله‌تون که عاشق شنا کردن توی استخر پارک و آب‌بازی توی جوی‌هاست، این چند روزه تب کرده، استفراغ می‌کنه، بی‌حال و افسرده‌ست. چشم‌هاش و لثه‌هاش زرد شدن و ادرارش قهوه‌ای تیره شده. آزمایش خون نشون میده کلیه‌هاش از کار افتادن و کبدش هم درگیر شده. دامپزشک می‌پرسه: "با آب راکد یا جوندگان تماس داشته؟" این سناریوی کلاسیک لپتوسپیروزه — یه بیماری باکتریایی مشترک بین انسان و حیوان که می‌تونه از یه تب خفیف تا نارسایی چندارگانی و مرگ متغیر باشه. لپتوسپیروز در ایران بومی (اندمیک) محسوب می‌شه، مخصوصاً در استان‌های شمالی (گیلان، مازندران) به خاطر رطوبت بالا، شالیزارها و جمعیت بالای جوندگان. نکته هشداردهنده: این بیماری از سگ به انسان قابل انتقاله و می‌تونه در انسان هم بیماری شدید (Weil's Disease) ایجاد کنه. بیاین این بیماری مهم رو تخصصی بررسی کنیم.

پاتوفیزیولوژی لپتوسپیروز

عامل بیماری و سرووارها

باکتری Leptospira interrogans یه اسپیروکت (باکتری مارپیچی شکل) با بیش از ۲۵۰ سرووار (Serovar) مختلفه. هر سرووار میزبان مخزن (Reservoir Host) خاصی داره که باکتری رو بدون اینکه خودش بیمار بشه، در کلیه‌هاش حمل می‌کنه و از طریق ادرار دفع می‌کنه. مهم‌ترین سرووارهای بیماری‌زا در سگ:

• L. Icterohaemorrhagiae: مخزن: موش صحرایی (Rat). شدیدترین فرم بیماری (یرقان + خونریزی).
• L. Canicola: مخزن: سگ. فرم کلاسیک سگی.
• L. Grippotyphosa: مخزن: راکون، جوندگان کوچیک. شایع در مناطق پرآب.
• L. Pomona: مخزن: گاو، خوک. شایع در مزارع.

راه انتقال

• تماس مستقیم: با ادرار حیوان آلوده (موش، سگ، گاو، خوک).
• تماس غیرمستقیم: با آب راکد یا خاک آلوده به ادرار (جوی آب، استخر، شالیزار، چاله آب بارون).
• نحوه ورود: باکتری از طریق پوست سالم (بله، می‌تونه از پوست سالم هم عبور کنه!)، خراش‌های پوستی، یا مخاطات (چشم، بینی، دهان) وارد بدن می‌شه.

پاتوژنز

باکتری بعد از ورود به خون (Bacteremia)، به سرعت در ارگان‌های هدف (کلیه، کبد، طحال، چشم، رحم، مغز) مستقر می‌شه و تکثیر پیدا می‌کنه. آسیب بافتی عمدتاً ناشی از واسکولیت (التهاب عروق خونی) ناشی از توکسین‌های باکتریاییه. کلیه: نکروز توبولار حاد ← نارسایی حاد کلیه. کبد: نکروز سانتری‌لوبولار ← یرقان و نارسایی کبد. عروق: واسکولیت ← پتشی، خونریزی، DIC.

علائم بالینی لپتوسپیروز

فرم حاد و شدید (Icterohemorrhagic)

• تب بالا (۴۰-۴۱ درجه)، بی‌حالی، بی‌اشتهایی.
• یرقان (زردی مخاطات): لثه، سفیدی چشم، داخل گوش.
• استفراغ، اسهال (گاهی خونی).
• ادرار قهوه‌ای تیره (بیلی‌روبینوری + هموگلوبینوری).
• کم‌آبی شدید.
• پتشی و خونریزی (لثه، بینی، مدفوع خونی): ناشی از ترومبوسیتوپنی و واسکولیت.
• الیگوری یا آنوری (کاهش یا قطع ادرار): نارسایی حاد کلیه.
• درد عضلانی و لنگش.

فرم تحت‌بالینی و مزمن

• سگ ممکنه فقط تب خفیف و بی‌حالی گذرا داشته باشه و بهبود پیدا کنه، ولی باکتری در کلیه‌ها باقی می‌مونه و سگ تبدیل به ناقل مزمن می‌شه (Carrier State). این سگ‌ها ماه‌ها تا سال‌ها باکتری رو از طریق ادرار دفع می‌کنن و منبع عفونت برای انسان و سایر حیوانات هستن.

تشخیص لپتوسپیروز

آزمایش خون

• CBC: لکوپنی (کاهش گلبول سفید) در فاز حاد، لکوسیتوز در فاز بعدی. ترومبوسیتوپنی (کاهش پلاکت).
• بیوشیمی: آزوتمی (BUN و کراتینین بالا)، هایپربیلی‌روبینمی، ALP و ALT بالا.
• آزمایش ادرار: پروتئینوری، گلوکوزوری، بیلی‌روبینوری، سیلندرهای گرانولار.

تست‌های اختصاصی

• PCR: استاندارد طلایی تشخیص زودهنگام. DNA باکتری رو در خون (فاز حاد) یا ادرار (فاز مزمن) شناسایی می‌کنه. حساس و اختصاصی.
• MAT (Microscopic Agglutination Test): استاندارد طلایی سرولوژی. آنتی‌بادی‌های سرم سگ رو علیه پنل سرووارهای مختلف لپتوسپیرا اندازه می‌گیره. تیتر ۱:۸۰۰ یا بالاتر (یا افزایش ۴ برابری بین دو نمونه با فاصله ۲-۴ هفته) تشخیصیه. نکته: ممکنه واکسیناسیون قبلی تیتر MAT رو بالا ببره.
• تست‌های سریع (SNAP Lepto): آنتی‌بادی IgM رو تشخیص میدن. حساسیت کمتر از PCR.

درمان لپتوسپیروز

آنتی‌بیوتیک

• داکسی‌سایکلین (Doxycycline): درمان انتخابی. دوز: ۵-۱۰ mg/kg هر ۱۲ ساعت خوراکی (یا وریدی در موارد شدید) برای ۱۴ روز. داکسی‌سایکلین فاز لپتوسپیرمی (باکتری در خون) رو سریع پاک می‌کنه و از Carrier State کلیوی جلوگیری می‌کنه. در سگ‌های با استفراغ شدید، ابتدا آمپی‌سیلین وریدی شروع بشه.
• آمپی‌سیلین/آموکسی‌سیلین: جایگزین در مواردی که داکسی‌سایکلین در دسترس نیست.

مراقبت‌های حمایتی

• مایع‌درمانی تهاجمی: برای اصلاح کم‌آبی و حمایت از کلیه‌ها. نرمال سالین یا رینگر لاکتات.
• کنترل استفراغ: سرنیا (ماروپیتانت)، متوکلوپرامید.
• تزریق خون: در موارد خونریزی شدید و کم‌خونی.
• محافظت از کبد: SAMe، مارین.

جنبه زئونوز (انتقال به انسان)

لپتوسپیروز یه بیماری مشترک (Zoonosis) و تهدیدی جدی برای سلامت انسانه. راه انتقال: تماس پوست یا مخاطات با ادرار سگ آلوده، یا آب/خاک آلوده به ادرار. در انسان: طیف بالینی از تب و سردرد خفیف (شبیه آنفولانزا) تا بیماری وایل (Weil's Disease) با یرقان، نارسایی کلیه، خونریزی ریوی و مرگ. اقدامات احتیاطی: هنگام تمیز کردن ادرار سگ مشکوک، دستکش بپوشین. با وایتکس رقیق (۱:۱۰) محیط رو ضدعفونی کنین. دست‌ها رو مرتب بشورین. سگ تحت درمان تا ۴۸-۷۲ ساعت بعد از شروع آنتی‌بیوتیک همچنان می‌تونه باکتری دفع کنه.

پیشگیری

• واکسیناسیون: واکسن ۴ ظرفیتی (Canicola, Icterohaemorrhagiae, Grippotyphosa, Pomona) در بسیاری از واکسن‌های چندگانه موجوده. برای سگ‌های در معرض خطر (شکاری، مزرعه، دسترسی به آب راکد)، واکسن لپتوسپیروز باید سالیانه تزریق بشه.
• جلوگیری از تماس با آب راکد: نذارین سگ از جوی آب، چاله آب بارون، یا استخر پارک آب بخوره یا توش شنا کنه.
• کنترل جوندگان: کاهش جمعیت موش در محیط زندگی سگ.

مطالب مرتبط

• علت بیماری کلیوی در سگ و گربه | درمان و زمان مراجعه به دامپزشک
• علت مشکلات کبدی در سگ و گربه | نارسایی کبد، یرقان و درمان
• علت کم‌خونی و رنگ‌پریدگی لثه در سگ و گربه | درمان و زمان مراجعه به دامپزشک
• بیماری‌های منتقله از کنه در سگ | ارلیشیوز، بابزیوز و آناپلاسموز
• علت مسمومیت در سگ و گربه | درمان فوری و زمان مراجعه به دامپزشک

سوالات متداول

🐾 نیاز به مشاوره دامپزشکی داری؟

همین حالا مشاوره بگیر