مشاهده مشاوران

خلاصه: لیپیدوز کبدی گربه سانان (Feline Hepatic Lipidosis - FHL) شایع ترین بیماری کبدی در گربه هاست که با تجمع بیش از حد تری گلیسرید (چربی) در سلول های کبدی (هپاتوسیت ها) مشخص میشود و در صورت عدم درمان، به نارسایی حاد کبد و مرگ منجر میشود. این بیماری منحصر به گربه هاست و در سگ ها به ندرت دیده میشود. پاتوفیزیولوژی: دوره بی اشتهایی (Anorexia) به هر علتی (استرس، بیماری زمینه ای، تغییر رژیم) در گربه های چاق یا دارای اضافه وزن، باعث لیپولیز (شکستن چربی ها) گسترده در بافت چربی میشود. اسیدهای چرب آزاد شده به کبد میروند، ولی کبد گربه توانایی محدودی در اکسیداسیون و دفع چربی ها به شکل VLDL دارد. در نتیجه، تری گلیسرید در هپاتوسیت ها تجمع یافته و باعث اختلال عملکرد کبد، کلستاز (ایستایی صفرا) و یرقان میشود. تشخیص بر اساس شرح حال (گربه چاق با بی اشتهایی حاد)، یافته های آزمایشگاهی (ALP و GGT بالا، بیلی روبین بالا)، و سیتولوژی (FNA کبد با مشاهده هپاتوسیت های مملو از واکوئل های چربی). درمان: تغذیه درمانی تهاجمی (Feeding Tube - لوله مری یا بینی-مری) با رژیم پرپروتئین (۳۰-۴۰ درصد کالری) و کالری متراکم، به همراه درمان حمایتی (مایع درمانی، ضدتهوع، ویتامین K، ال-کارنیتین). با درمان تهاجمی، ۸۰-۸۵ درصد گربه ها زنده میمانند. در این مقاله از پت منتور، همه چیز را تخصصی بررسی میکنیم.

گربه ۸ ساله تون که همیشه یه گربه چاق و تپلی بوده (۸ کیلوگرم وزن داره)، ۵ روز پیش به خاطر یه مهمونی خونگی و شلوغی خونه، استرس گرف و از اون روز دیگه لب به غذا نزده. بی اشتها شده، گوشه گیر و بی حاله، و امروز دیدین که سفیدی چشم هاش، لثه هاش و داخل گوش هاش زرد شده (یرقان). میبرینش دامپزشکی، آزمایش خون نشون میده ALP و GGT بشدت بالا رفته، بیلی روبین ۸ mg/dL هست، و سونوگرافی کبد بزرگ و هایپراکوئیک (چرب) رو نشون میده. دامپزشک میگه: "لیپیدوز کبدی (Hepatic Lipidosis) داره — باید فورا لوله تغذیه (Feeding Tube) کار بذاریم." لیپیدوز کبدی گربه سانان (Feline Hepatic Lipidosis - FHL) شایع ترین بیماری کبدی در گربه هاست و یک اورژانس متابولیک منحصر به فرد در این گونه محسوب میشود. گربه ها برخلاف سگ ها و انسان، در طول تکامل به عنوان گوشتخواران اجباری (Obligate Carnivores)، مسیرهای متابولیکی خاصی را توسعه داده اند که آنها را مستعد تجمع چربی در کبد میکند. وقتی یه گربه (خصوصا گربه چاق) به هر دلیلی دچار بی اشتهایی میشود، بدن برای تامین انرژی شروع به لیپولیز (شکستن چربی های ذخیره) میکند. اسیدهای چرب آزاد شده از بافت چربی به کبد میروند تا در میتوکندری اکسید شده و به انرژی تبدیل شوند. ولی در گربه ها، ظرفیت اکسیداسیون میتوکندریایی و همچنین توانایی بسته بندی چربی ها به شکل VLDL (Very Low Density Lipoprotein) برای صادرات از کبد، محدود است. در نتیجه، تری گلیسریدها در داخل هپاتوسیت ها تجمع یافته و کبد متورم، چرب و ناکارآمد میشود. خبر خوب: برخلاف بسیاری از بیماری های کبدی که آسیب دائمی به بافت کبد میزنند، لیپیدوز کبدی کاملا قابل برگشت است، به شرطی که تغذیه درمانی تهاجمی و زودهنگام (از طریق لوله تغذیه) شروع شود. بیاین این بیماری منحصر به فرد گربه ها را عمیق بررسی کنیم.

پاتوفیزیولوژی لیپیدوز کبدی در گربه

چرا گربه ها منحصرا مستعد لیپیدوز کبدی هستند؟

• گربه ها بعنوان گوشتخواران اجباری (Obligate Carnivores)، متابولیسم پروتئین و چربی منحصر به فردی دارند. آنها برخلاف سگ ها و انسان، توانایی محدودی در اکسیداسیون اسیدهای چرب در میتوکندری هپاتوسیت ها دارند. همچنین، سنتز و ترشح VLDL (Very Low Density Lipoprotein) که مسئول انتقال تری گلیسرید از کبد به بافت های محیطی است، در گربه ها نسبتا ضعیف است. علاوه بر این، گربه ها نیاز به دریافت مداوم پروتئین (اسیدهای آمینه ضروری مثل آرژنین، متیونین، تائورین) دارند و در صورت گرسنگی، سریعا دچار کمبود این مواد میشوند. آرژنین برای سیکل اوره (دفع آمونیاک) ضروری است. کمبود آرژنین در گربه های بی اشتها باعث هیپرآمونمی (افزایش آمونیاک خون) و انسفالوپاتی کبدی میشود.

سیر بیماری: از بی اشتهایی تا نارسایی کبد

• ۱) یه عامل استرس زا (بیماری زمینه ای مثل مشکلات دندانی، پانکراتیت، عفونت تنفسی، تغییر خونه، ورود حیوان جدید) باعث بی اشتهایی (Anorexia) در گربه چاق میشود. ۲) گربه وارد تعادل منفی انرژی (Negative Energy Balance) شده و بدن شروع به لیپولیز (شکستن چربی ها) برای تامین انرژی میکند. ۳) اسیدهای چرب آزاد (FFA) از بافت چربی به کبد سرازیر میشوند. ۴) میتوکندری هپاتوسیت ها توانایی اکسیداسیون این حجم از FFA را ندارد و FFAها به تری گلیسرید تبدیل شده و در داخل هپاتوسیت ها تجمع میابند (Steatosis). ۵) کبد چرب و متورم شده (هپاتومگالی) و عملکرد آن مختل میشود: کلستاز داخل کبدی (ایستایی صفرا) ← یرقان (افزایش بیلی روبین)، کاهش سنتز پروتئین (آلبومین، فاکتورهای انعقادی)، کاهش گلوکونئوژنز (هیپوگلیسمی)، و انسفالوپاتی کبدی (به دلیل هیپرآمونمی).

علائم بالینی

• بی اشتهایی (Anorexia): علامت اصلی و اولیه. گربه چاق ناگهان یا طی چند روز غذا نمیخورد.
• کاهش وزن سریع (Wasting): تحلیل عضلات (مخصوصا عضلات پشت و کمر).
• یرقان (Icterus/Jaundice): زردی سفیدی چشم، لثه ها، داخل گوش و پوست.
• بی حالی، ضعف، دهیدراتاسیون (کم آبی).
• استفراغ متناوب، اسهال.
• انسفالوپاتی کبدی (در موارد شدید): گیجی، آبریزش دهان، فشار دادن سر به دیوار، تشنج، کما.

تشخیص

• شرح حال: گربه چاق با سابقه بی اشتهایی ۳-۷ روزه. این شرح حال به تنهایی برای تشخیص کافی است.
• آزمایش خون: ALP بشدت بالا (۴-۱۰ برابر نرمال)، GGT بالا، بیلی روبین بالا، هیپوکالمی (کاهش پتاسیم)، هیپوگلیسمی، آلبومین پایین.
• FNA کبد (Fine Needle Aspiration): استاندارد طلایی. هپاتوسیت های مملو از واکوئل های چربی (واکوئل های بزرگ که هسته را به کنار سلول هل داده اند).

درمان (Feeding Tube حیاتی است!)

۱. تغذیه درمانی تهاجمی

• غذا دادن اجباری با سرنگ (Syringe Feeding) توصیه نمیشود! این کار باعث استرس شدید، بیزاری از غذا (Food Aversion)، و آسپیراسیون میشود. استاندارد طلایی: لوله تغذیه مری (Esophagostomy Tube - E-tube) یا لوله بینی-مری (Nasoesophageal Tube). E-tube با یه جراحی ساده و کوتاه (۱۰-۱۵ دقیقه) در مری کار گذاشته میشود و گربه میتواند ماه ها با آن تغذیه شود.
• رژیم غذایی: پرپروتئین (۳۰-۴۰ درصد کالری از پروتئین)، کربوهیدرات متوسط، چربی محدود. غذاهای تجاری ریکاوری (مثل Hill's a/d، Royal Canin Recovery).
• محاسبه کالری: شروع با ۵۰ درصد RER (Resting Energy Requirement) در ۲۴ ساعت اول، سپس افزایش تدریجی به ۱۰۰ درصد RER طی ۳-۵ روز. فرمول RER: ۷۰ ضربدر (وزن به کیلوگرم) به توان ۰.۷۵.

۲. درمان حمایتی

• مایع درمانی وریدی (رینگر لاکتات + پتاسیم). ویتامین K1 (برای اصلاح کواگولوپاتی). ال-کارنیتین (کمک به اکسیداسیون اسیدهای چرب در میتوکندری). ضدتهوع (سرنیا/ماروپیتانت).

مطالب مرتبط

• علت مشکلات کبدی در سگ و گربه
• پانکراتیت در سگ و گربه
• علت بی اشتهایی در حیوانات خانگی
• علت دیابت در سگ و گربه
• علت چاقی در سگ و گربه

سوالات متداول

🐾 نیاز به مشاوره دامپزشکی داری؟

همین حالا مشاوره بگیر