علت ورم و التهاب لثه در سگ و گربه | تشخیص، درمان و پیشگیری

حتماً براتون پیش اومده که سگ یا گربه‌تون رو بغل کنین و یه بوی ناخوشایند از دهانش حس کنین. یا شاید موقع غذا خوردن، یهو عقب بکشه و با یه طرف دهان بجوه. اینها می‌تونن اولین نشانه‌های ورم و التهاب لثه باشن که توی علم دامپزشکی بهش ژنژیویت (Gingivitis) می‌گن. طبق آمار، بیش از ۸۰ درصد سگ‌ها و ۷۰ درصد گربه‌های بالای ۳ سال به درجاتی از بیماری‌های دندانی مبتلا هستن. ورم لثه فقط یه مشکل ظاهری و بوی بد نیست؛ باکتری‌های موجود در پلاک دندانی می‌تونن وارد جریان خون بشن و به دریچه‌های قلب، کلیه‌ها و کبد آسیب بزنن. توی این مقاله از پت منتور، با علت‌های ورم لثه، علائم هشداردهنده، و روش‌های پیشگیری و درمان آشنا می‌شید تا بتونین از حیوون‌تون در برابر این بیماری شایع محافظت کنین.

ورم لثه چیست و چطور ایجاد می‌شه؟

ورم لثه یا التهاب لثه (Gingivitis)، اولین مرحله از بیماری پریودنتال (Periodontal Disease) هست که با قرمزی، تورم و خونریزی لثه مشخص می‌شه. بیماری پریودنتال یک فرآیند التهابی پیشرونده‌ست که از تجمع پلاک دندانی (Plaque) شروع می‌شه. پلاک، یک لایه نرم، چسبناک و بی‌رنگ از باکتری‌ها، بزاق و ذرات غذاست که ظرف چند ساعت بعد از غذا خوردن روی سطح دندان تشکیل می‌شه.

اگر پلاک روزانه با مسواک زدن پاک نشه، مواد معدنی موجود در بزاق باعث معدنی شدن (کلسیفیکاسیون) پلاک و تبدیلش به جرم (Tartar یا Calculus) می‌شن. جرم سطح زبری داره که پلاک بیشتری جذب میکنه و این چرخه معیوب ادامه پیدا می‌کنه. باکتری‌های زیر لثه باعث التهاب لثه میشن و اگر درمان نشه، التهاب به بافت‌های عمقی‌تر (رباط پریودنتال و استخوان نگهدارنده دندان) گسترش پیدا میکنه و باعث پریودنتیت (Periodontitis)، تحلیل لثه، تخریب استخوان فک، لق شدن و در نهایت از دست رفتن دندان می‌شه.

علت‌های اصلی ورم و التهاب لثه

۱. عدم رعایت بهداشت دهان (شایع‌ترین علت)

مهم‌ترین علت ورم لثه، مسواک نزدن هست. خیلی از صاحب‌ها نمیدونن که باید دندان حیوونشون رو مسواک بزنن. غذای خشک به تنهایی مثل مسواک عمل نمیکنه، همونطور که ما با خوردن بیسکویت دندانمون تمیز نمیشه. غذاهای نرم و کنسروی بیشتر میچسبن و پلاک بیشتری ایجاد میکنن.

۲. نژادهای مستعد و آناتومی دهان

نژادهای کوچیک و اسباب‌بازی مثل یورکشایر تریر، شیتزو، پودل اسباب‌بازی و پامرانین به شدت مستعد بیماری‌های دندانی هستن. چرا؟ چون دندان‌های نسبتاً بزرگشون توی فک کوچیک فشرده و نامرتب قرار می‌گیره، غذا گیر می‌کنه و پلاک سریع تشکیل میشه.

نژادهای براکیسفالیک (پوزه‌کوتاه) مثل پاگ، بولداگ فرانسوی و گربه‌های پرشین هم به خاطر کوتاهی فک، دندان‌های کج و فشرده دارن که تمیز کردنشون سخت‌تره.

۳. بیماری تحلیل لثه در گربه‌ها (FORLs)

گربه‌ها مستعد بیماری خاصی به اسم ضایعات ادنتوکلاستیک ریزارپتیو گربه (FORLs) هستن که در اون، سلول‌های بدن به اشتباه بافت دندان رو تحلیل می‌برن. این بیماری بشدت دردناک هست و تا ۳۰ تا ۷۰ درصد گربه‌های بالای ۵ سال رو درگیر میکنه. علائم شامل درد شدید موقع غذا خوردن، آب ریزش دهان، و التهاب لثه روی دندان‌های درگیر هست.

۴. تغذیه نامناسب و رژیم غذایی نرم

سگ‌ها و گربه‌هایی که عمدتاً غذای نرم و کنسروی می‌خورن، بیشتر در معرض پلاک و جرم هستن چون این غذاها به دندان نمی‌چسبن و ساینده نیستن. همچنین رژیم‌های غذایی با قند بالا می‌تونن رشد باکتری‌های دهان رو افزایش بدن.

علائم ورم و التهاب لثه در سگ و گربه

حیوانات استاد مخفی کردن درد هستن و ممکنه ماه‌ها با دندان خراب زندگی کنن. این علائم رو جدی بگیرین:

• بوی بد دهان (هالیتوزیس): شایع‌ترین و اولین علامت.
• جرم زرد-قهوه‌ای روی دندان‌ها، مخصوصاً آسیاب‌های عقب.
• لثه‌های قرمز، متورم و خونریزی‌دهنده.
• مشکل در جویدن، جویدن با یه طرف دهان، یا افتادن غذا از دهان.
• کم‌اشتهایی یا بی‌اشتهایی: نخوردن غذا با وجود گرسنگی.
• آبریزش دهان و بزاق خونی.
• پنجه کشیدن به دهان یا صورت.
• لق شدن یا افتادن دندان.
• تورم زیر چشم یا روی گونه (نشانه آبسه ریشه).

نکته مهم: اگه گربه شما موقع غذا خوردن جیغ می‌زنه یا غذا از دهنش می‌افته، احتمالاً FORLs داره که نیاز به معاینه فوری داره.

پیشگیری از ورم و التهاب لثه

۱. مسواک زدن روزانه (استاندارد طلایی)

هیچ چیز جای مسواک رو نمی‌گیره. از خمیردندان مخصوص حیوانات (طعم مرغ، مالت یا گوشت) استفاده کنین. خمیردندان انسانی فلوراید و زایلیتول داره که برای حیوانات سمی‌ست. مسواک انگشتی یا مسواک سر کوچک نرم بهترین گزینه‌ست. مسواک زدن رو از تولگی/بچگی و به تدریج شروع کنین: اول بذارین خمیردندان رو بچشه، بعد با انگشت روی لثه بمالین، بعد مسواک رو معرفی کنین. روزی ۳۰ ثانیه کافیه.

۲. تشویقی‌ها و اسباب‌بازی‌های دندانی

تشویقی‌های دندانی (Dental Chews) مثل Greenies، Whimzees و VeggieDent که دارای مهر تأیید VOHC هستن، از نظر علمی اثبات شدن که پلاک و جرم رو کاهش می‌دن. اسباب‌بازی‌های طنابی و کنگ (Kong) هم ماساژ لثه می‌دن. هرگز استخوان پخته، شاخ گوزن یا چوب سفت ندین که باعث شکستگی دندان می‌شن.

۳. افزودنی‌های آب و دستمال‌های دندانی

برای حیواناتی که به هیچ وجه اجازه مسواک زدن نمی‌دن، می‌تونین از افزودنی‌های آب (Water Additives) حاوی کلرهگزیدین رقیق یا آنزیم‌های ضدپلاک استفاده کنین. دستمال‌های دندانی (Dental Wipes) هم گزینه‌ی خوبی هستن که دور انگشت پیچیده می‌شن و سطح دندان رو تمیز می‌کنن.

۴. جرمگیری حرفه‌ای (پروفیلاکسیس)

جرم سخت با مسواک پاک نمیشه و نیاز به جرمگیری با دستگاه اولتراسونیک تحت بیهوشی کامل داره. بیهوشی ضروریه، چون حیوون همکاری نمیکنه و جرمگیری کامل (زیر لثه) بدون بیهوشی ممکن نیست. حتماً قبل از بیهوشی آزمایش خون و چکاپ قلب انجام بشه. بعد از جرمگیری، پولیش دندان ضروریه تا سطح دندان صاف بشه و پلاک دیرتر بچسبه.

۵. غذای خشک مخصوص دندان (Dental Diet)

برخی غذاهای خشک مخصوص دندان مثل Hill's t/d یا Royal Canin Dental کروکت‌های بزرگ‌تری با بافت فیبری مخصوص دارن که موقع جویدن، مثل مسواک سطح دندان رو می‌سابن و پلاک رو پاک می‌کنن.

درمان ورم و التهاب لثه

درمان ورم لثه بستگی به شدت اون داره:

• ژنژیویت خفیف: با مسواک زدن روزانه، جرمگیری حرفه‌ای و پولیش، قابل برگشت هست .
• پریودنتیت متوسط تا شدید: جرمگیری زیر لثه‌ای، صاف کردن ریشه، و در صورت لزوم، کشیدن دندان‌های غیرقابل نجات. بیهوشی عمومی ضروریه .
• FORLs: کشیدن دندان‌های درگیر (که باعث کاهش درد میشه) .

اگه درمان دندانی انجام نشه، استخوان نگهدارنده دندان تحلیل می‌ره و عفونت می‌تونه به جریان خون برسه و به قلب، کلیه‌ها و کبد آسیب بزنه .

پیشگیری از ورم و التهاب لثه

• مسواک زدن روزانه با خمیردندان مخصوص حیوانات
• معاینات دوره‌ای دندانی سالی یکبار توسط دامپزشک
• استفاده از تشویقی‌ها و غذاهای دندانی با تأیید VOHC
• عدم استفاده از استخوان پخته و جویدنی‌های سفت که باعث شکستگی دندان می‌شن
• آشنایی با نژادهای مستعد و مراقبت ویژه از دندان‌های اونها

اگه حیوون شما علائم ورم لثه یا مشکلات دندانی داره، با دامپزشکان متخصص پت منتور مشورت کنین. به یاد داشته باشین که پیشگیری از بیماری‌های دندانی، علاوه بر جلوگیری از درد و عفونت، می‌تونه جان حیوون شما رو از بیماری‌های سیستمیک مثل بیماری قلبی و کلیوی نجات بده.

مطالب مرتبط

• بهداشت دهان و دندان در سگ و گربه | راهنمای کامل مسواک زدن، جرمگیری و پیشگیری از بیماری های دهان
• علت دندان درد و مشکلات دندانی در سگ و گربه | درمان و زمان مراجعه به دامپزشک
• تحلیل دندان در گربه (FORLs) | تشخیص، درمان و کشیدن دندان
• راهنمای کامل تغذیه سگ بالغ | انتخاب بهترین غذا، میزان مصرف و برنامه غذایی
• راهنمای کامل تغذیه گربه بالغ | انتخاب بهترین غذا، میزان مصرف و برنامه غذایی